نحوه نوشتن فهرست منابع

نحوه نوشتن فهرست منابع:

باتوجه به اهمیت و ضرورت هماهنگی در نحوه استناد به منابع اطلاعاتی چاپی و الکترونیکی، دراین قسمت به تفضیل به این مهم پرداخته می‌شود:

    استناد، دلالت برسند قراردادن سخن یامتنی پیشین دارد ونویسندگان اغلب برای برقراری ارتباط موضوعی ونیزاعتبار بخشیدن به اثر خود، مجبور به استفاده ازآن هستند. درحال حاضر، شیوه‌های مختلفی برای استنادبه‌کار می­رودکه برای مثال می‌­توان به شیوه­هایAPA،MLA ،  Turabian، Chicago  و Vancouver اشاره کرد. در واقع، سازمان‌های تحقیقاتی و دانشگاه­ها ممکن است از شیوه­های مختلفی برای استنادکردن به منابع اطلاعاتی استفاده نمایند. با وجود گوناگونی درشیوه­های استناد به منابع اطلاعاتی، آنها را می­توان به دو گروه عمدة برون­متنی و درون­متنی تقسیم کرد.

در شیوة برون­متنی، سند مورد ارجاع در جایی خارج از متن- نظیر پانویس، پایان فصل، یا انتهای متن- درج می­شود و در متن تنها نشانه یا نمادی که معمولاً عدد است، سند مورد نظر را مشخص می­کند. در زیر نمونةیک استناد برون متنی نشان داده شده است که در آن علامت (1) دلالت براستناد به مأخذ شمار 1 در خارج از متن اصلی دارد:

 

"نتایج تحقیقات نشان می­دهد که 70 درصد از اعضای هیات علمی دانشگاه­های ایران از اینترنت برای ارتباطات علمی و فعالیت‌های تحقیقاتی استفاده می­نمایند (1)".

 

در شیوة درون­متنی، به جای آوردن عدد در متن، مشخصات کوتاهی از مأخذ معمولاً شامل نام­خانوادگی پدید­آورنده وتاریخ نشر سند مورد استناد آورده می­شود. در مثال زیر، نمونةیک استناد درون­متنی نشان داده شده است:

 

"تحقیقات نشان می دهد که 70 درصد از اعضای هیات علمی دانشگاه­های ایران از اینترنت برای ارتباطات علمی و فعالیت­های تحقیقاتی استفاده می‌نمایند (وزیری پور، 1381)".

 

مزیت استناد درون­متنی نسبت به استناد برون­متنی این است که خواننده در هنگام مطالعة یک اثر می‌تواند سند مورد استناد نویسنده را شناسایی کرده و احتمالاً آن را ارزیابی نماید و به این ترتیب، حتی بدون نیاز به مراجعه به فهرست مآخذ، ارتباط مفهومی میان اثر مورد مطالعه و آثار مورد استناد در متن را برقرار سازد. از این رو، در حال حاضر شیوة استناد درون­متنی در بسیاری از مجلات علمی دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد و اغلب محققان نیز از آن برای استناد به منابع اطلاعاتی استفاده می‌کنند.  با این وجود، این شیوه در زبان فارسی دارای محدودیت­های خاص خود است. زیرا  اگر قرار باشد نام مولفان فرنگی،در متن اصلی به همان زبان آورده شود، حضور مکرّر کلمات فرنگی در متن فارسی چندان زیبا نیست، برای مثال، (Smith, 2003). از این رو، اغلب توصیه می‌شود در متون فارسی نام مولفان خارجی به فارسی آوانویسی شود. البته، این سیاست خود باعث می‌شود که خواننده مجبور شود نام فارسی را در ذهن خود به فرنگی برگرداند و سپس در فهرست مآخذ به جست و جوی آن بپردازد، برای مثال، خواننده برای ردگیری استناد (واگان، 2004) درمتن اصلی باید به دنبال نام فرنگی "Vaughan" درفهرست مآخذ باشد.ازسوی دیگر، آوا نگاری بسیاری از نام‌ها مورد اختلاف است)نظیر نام فرنگی (Thelwall. به هرحال، آنچه امروزه در اغلب مجلات علمی-پژوهشی به منظور رفع این مشکل مورد توجه قرار گرفته است، آوانویسی نام مولفان فرنگی درمتن اصلی و آوردن معادل نام فارسی آنها در پانویس همان صفحات است تا خواننده بتواند نام فارسی را در فهرست مآخذ شناسایی نماید. بنا بر این، پیشنهاد می‌گردد، از شیوه فوق پیروی شود.

از این رو، با توجه به اهمیت هماهنگی و یکنواختی در شیوة استناد در پروژه‌ها و طرح‌های تحقیقاتی، پیشنهاد می‌گردد برای تدوین شناسنامه و گزارش نهایی پروژه‌ها و طرح تحقیقاتی در سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی از شیوة درون‌متنی استفاده شود. همچنین، از بین شیوه‌های رایج درون‌متنی، پیشنهاد می‌گردد که  از شیوة APA[1] که از اهمیت و رواج بیشتری در نشر آثار تخصصی به ویژه در مجلات علمی برخوردار است، استفاده شود. در بخش‌های آتی شیوة  استفاده و درج ارجاعات در متن، استناد به منابع اطلاعاتی چاپی و استناد به منابع اطلاعاتی الکترونیکی در سه بخش جداگانه مورد بحث قرار خواهد گرفت.

الف. شیوة ارجاعات در متن:

در شیوة APA، نحوة درج ارجاعات در متن در زیر شرح داده شده است. به طورکلی، در آوردن ارجاعات در متن اصلی اثر بایدنام‌خانوادگی صاحب اثروسال انتشار منبع درداخل پرانتز آورده شوند:

  1. 1.   ارجاع درون متنی به یک اثر دارای یک مولف :

 

            نمونه یک ارجاع درون متنی لاتین با یک مولف

 

     

 

Results of a study on design of pest management information system (Walker, 2000)…

 

    نمونه یک ارجاع درون متنی فارسی با یک مولف

 

نتایج یک مطالعه در زمینه طراحی نظام اطلاعاتی مدیریت آفات (والکر، 2000) …

در مطالعه انجام شده درباره شاخص های توسعه پایدار کشاورزی در ایران (محمدی، 1382)...

 

البته  این نوع ارجاع  به صورت دیگری نیز در متون علمی درج  می­شود که در زیر نشان داده شده است. در این نوع ارجاع، نام صاحب اثر مورد استناد به صورت صریح در متن اصلی آورده می­شود و بعد از آن سال انتشار اثر در داخل پرانتز آورده می­شود:

Walker (2000) designed a pest management information system…

والکر (2000)   یک نظام  اطلاعاتی مدیریت آفات را طراحی کرد...

محمدی (1382) در مطالعه­ای دربارة شاخص­های توسعة پایدار کشاورزی در ایران نشان داد که ...

 

2. ارجاع درون متنی به یک اثر دارای دو  یا سه مولف:

تمامی موارد ذکر شده در مورد ارجاع درون‌متنی به یک اثر دارای دو یا سه مولف، با ارجاع درون متنی به یک اثر دارای یک مولف که در بالا به آن اشاره شد، یکسان است. تنها تفاوت میان آنها این است که در ارجاع درون‌متنی به یک اثر دارای دو یا سه مولف باید نام­خانوادگی مولفان به صورت زیر ازیکدیگر جدا شوند. ارجاع دارای دو مولف لاتین را با "&" و دو مولف فارسی را با "و" از یکدیگر جدا می نمایند:

(Joreskog & Sorbom, 1989)

(اسمیت و جانسون، 1994) یا (تقی زاده و رشیدی، 1383)

ارجاع بیش از دو مولف را باید به صورت زیر در متن اصلی درج کرد:

(Wasserstein, Zappulla and Rosen, 2004)

(ماری، سانتاز و روسو، 2000)

(فتاحی، حسینی و کاظمی، 1380)

همان طوری که قبلا گفته شد، نوع دیگری از ارجاعات وجود دارد که نام صاحب اثر مورد استناد به صورت صریح در متن اصلی آورده می‌شود و بعد از آن سال انتشار اثر در داخل پرانتز درج می­شود:

 

Joreskog & Sorbom (1989) found that …

اسمیت و جانسون (1994)  در مطالعه خود نشان دادند که صادرات محصولات کشاورزی ...

تقی زاده و رشیدی (1383) از طریق نمونه­گیری از خاک‌های زراعی  ...

Wasserstein, Zappulla and Rosen (2004) showed that …

نتایج تحقیق ماری، سانتاز و روسو (2000) نشان داد که آفات گندم ...

فتاحی، حسینی و کاظمی (1380) با ارسال پرسشنامه به اعضای هیات علمی  ...

 

3. ارجاع درون متنی به یک اثر دارای بیش از سه مولف:

در صورتی که اثر مورد استناد دارای بیش از سه مولف باشد، در درج ارجاعات درون­متنی بعد از نام خانوادگی مولف اول برای متون فارسی از عبارت "و دیگران" و برای متون لاتین از عبارت   "et al."استفاده می‌شود و بعد از آن تاریخ انتشار منبع مورد استناد به صورت زیر ذکر می­گردد:

(Wilkinson et al., 2000)

Smith et al. (1994) found that…

(ویلکینسون و دیگران، 2000)

اسمیت و دیگران (1994)  در مطالعه خود بر روی آفات گیاهی نشان دادند که ...

تقوی و دیگران (1381) نشان دادند که  کشاورزان در استان خراسان ...

 

4. ارجاع درون متنی به یک اثر متعلق به یک انجمن، سازمان، نهاد دولتی و غیره:

این سئوال اغلب مطرح می‌شود که در صورتی که منبع مورد استناد دارای مولف مشخصی نباشد و در واقع تولید کننده اثر یک سازمان، نهاد، انجمن و از این قبیل باشد، چگونه باید ارجاعات را در متن اصلی یک اثر درج کرد.  به طور کلی، در چنین مواقعی بعد از آوردن اختصار نام یک سازمان، نهاد یا موسسه دولتی یا خصوصی، سال انتشار منبع مورد استناد به صورت زیر ذکر می‌گردد:

   (FAO, 1999) یا  (UNESCO, 2004) 

Recent study by FAO (1999) showed that…

(فائو، 1999) یا (یونسکو، 2004)

گزارش فائو (1999) حاکی از رشد بخش کشاورزی در کشورهای در حال توسعه دارد...

 

     در صورتی که نام سازمان یا نهادی دارای اختصار شناخته شده و رایجی نیست، می­توان بعد از نام کامل آن، سال انتشار اثر مورد استناد را به صورت زیر درج کرد:

(National Institute of Mental Health, 1999)

 (کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 1383)

 

5. ارجاع درون متنی به یک اثر بدون مولف:

در صورتی که اثر مورد استناد بدون مولف باشد، دو یا سه کلمه از عنوان اثر با حروف بزرگ  آورده می‌شود وپس ازآن سال انتشار اثربه صورت زیر درج می‌گردد.عناوین لاتین آوانویسی شده باید در پانویس درج شوند.

‌ (College Bound Seniors (1979)                                                                     یا (Study Finds, 1982)

)شاخص‌های توسعه پایدار  کشاورزی، 1383(

 

ب. شیوه درج استنادها به منابع چاپی در فهرست مآخذ:

درآوردن استنادها دربخش فهرست مآخذ یافهرست منابع درشیوة APA بایدبه‌چند‌نکته‌کلی توجه کرد.

- کلیه استنادها باید به صورت الفبایی نام مولف در بخش فهرست مآخذ مرتب شوند؛

- لزومی به درج شماره ردیف در ابتدای مآخذ نمی­باشد؛

- در صورتی که یک استناد فضایی بیش از یک سطر را به خود اختصاص دهد، سطرهای بعدی باید دارای تورفتگی به اندازه چهار فاصله (Space) باشند؛

- عنوان یک مجله، کتاب، کنفرانس یا منبع دیگر باید به صورت ایرانیک آورده شوند؛

- لزومی به تغییر اندازه یا ایرانیک کردن عنوان مقالات یا عنوان یک فصل از کتاب نمی باشد؛

- در استناد به منابع دارای مولف، ابتدا نام‌خانوادگی مولف به صورت کامل و سپس حرف اول نام کوچک آنها آورده می‌شود (برای مثال Thelwall, M.).

- در درج عنوان منابع لاتین مورد استناد، حرف اول آنها باید به صورت بزرگ (Capital) نوشته شوند.

 

در مثال زیر، سه استناد مبتنی بر شیوه APA  از بخش فهرست مآخذ یک مقاله منتشر شده در یک مجله علمی آورده شده است. عناصر استنادی مندرج در اولین مأخذ برای درک بهتر جزئیات مشخص شده‌اند:

 

       شماره‌صفحه   جلدوشماره       نام منبع (مجله)                   عنوان مقاله                       سال انتشار        نام­خانوادگی و نام مولفان

 

                                                         

 

Adamic, L., & Adar, E. (2003). Friends and neighbors on the Web, Social Networks, 25(3), 211-230.

 

Adamic, L.A. & Huberman, B.A. (2001). The Web’s hidden order. Communications of the ACM,
44(9), 55-59.           

 

Aguillo, I.F. (1998). STM information on the Web and the development of new Internet R&D                 databases and indicators. Online Information 98: Proceedings. Learned Information,
     1998. 239-243.              

 

  1. 1.   استناد به مقالات مجلات :

 شایان ذکر است در استناد به منابع لاتین ،پس از ذکر نام خانوادگی تنها باید حرف اول نام کوچک مولفان درج گردد، نظیر Klimoski, R. که در آن حرف R از ابتدای نام Robert گرفته شده است. اما در استناد به منابع فارسی نام کوچک مولفان را باید به صورت کامل ذکر کرد (نظیر، محمدی، حسین). همچنین، باید توجه داشت‌که شماره انتشار مجله(Number)درداخل پرانتز و شماره‌ سال ‌یا جلد مجله (Volume Number) قبل از پرانتز درج می‌گردد. در زیر، نحوه درج اطلاعات یک مقاله منتشر شده در شماره 12 سال 8 یک مجله نشان داده شده است.

                                                                   شماره   جلد

(12) 8       

 به طور کلی، در شیوة درج استنادها به مقالات مجلات، عناصر اطلاعاتی زیر را باید به ترتیب ذیل  ذکر کرد.

نام خانوادگی، نام مولف. (سال انتشار مقاله). عنوان مقاله. نام مجله، جلد یا سال (شماره)، شمارة صفحه مقاله.

 

         شماره‌صفحه  جلدوشماره     نام منبع (مجله)                     عنوان مقاله                     سال انتشار       نام خانوادگی و نام مولفان

 

                                                                     

 

Adamic, L., & Adar, E. (2003). Friends and neighbors on the Web, Social Networks, 25(3), 211-230.

 

  • ·        استناد به مقالات مجلات دارای یک مولف:

صفاری، مهری. (1381).  اثر روش‌های متفاوت شخم بر عملکرد و اجزاء عملکرد ارقام آفتابگردان. فصلنامه  پژوهش و سازندگی، 57 (3-4)، ص 30-38.

Klimoski, R. (1993). The ADA and the hiring process in organizations. Consulting Psychology

Journal: Practice and Research, 45(2), 10-36.

               

  • ·        استناد به مقالات مجلات دارای دو مولف:

شریعتی، منصوره و آسمانه، طهماسب. (1381).  بررسی تاثیر تیمارهای مختلف بر شکستن خواب بذر گیاه بومادران.  فصلنامه  پژوهش و سازندگی، 57 (3-4)، ص 3-7.

 

Clapp, R. B. & Hornberger, G.M. (1978) Empirical equations for soil hydraulic properties. Water Resource  Research, 14 (3), 601–604

 

  • ·        استناد به مقالات مجلات دارای بیش از دو مولف (تا پنج مولف):

آقابیگی، فاطمه، ترمه، فریدون و امیری، ندا. (1381).  معرفی دانه رستهای علف‌های هرز مهم استان‌های گیلان، مازندران و گلستان و کلید شناسایی آنها.   فصلنامه  پژوهش و سازندگی، 57 (3-4)، ص 9-12.

 

Saywitz, K. J., Mannarion, A. P., Berliner, L., & Cohen, J. A. (2000). Treatment for sexually abused children and adolescents. American Psychologist, 55, 1040-1049.                          

 

نکته:در صورتی که مقا‌له‌ای دارای بیش از 5 نویسنده باشد، نام‌خانوداگی و نام آنها ( تمامی5 مولف) درج می‌گردد و بعد از آن برای منابع فارسی و لاتین به صورت زیر عمل می‌شود:

قارونی، منوچهر؛ یزدی، تقی؛ ناظم زاده، حسین؛ حائریان، سعید؛ مقدم، هادی؛ همدانی، حمید و دیگران. (1365)...

 

Roeder, K., Howdeshell, J., Fulton, L., Lochhead, M., Craig, K., Peterson, R., et.al. (1967).

 

  • ·        استناد به مقالات مجلات بدون مولف:

 با وجود اینکه اغلب مقالات علمی دارای مولف مشخصی هستند، اما در برخی از موارد ممکن است با مقالاتی مواجه شویم که نام پدیدآورنده اصلی آنها مشخص نباشد. در این صورت عنوان مقاله در ابتدای استناد درج شده و بعد از آن، سال انتشار منبع آورده می‌شود. نمونة یک استناد به یک مقاله بدون مولف در زیر نشان داده شده است.

Countering the negative impact of intercell flow in cellular manufacturing. (1991). Journal of

    Operations Management, 10 (1), 92-118.

 

  1. 2.   استناد به مجموعه مقالات چاپ شده کنفرانس‌ها:

 درشیوه استناد به مجموعه مقالات کنفرانس‌ها، عناصر اطلاعاتی زیر را باید مورد توجه قرار داد:

نام خانوادگی، نام مولف. (سال انتشار مجموعه مقاله). عنوان مقاله. نام کنفرانس، روز، ماه و سال، تاریخ برگزاری کنفرانس، نام شهر، کشور برگزار کننده کنفرانس، شماره صفحه.

                                                                                عنوان مقاله                                                سال انتشار     نام مولف

 

     

 

Kousha, K. (2004). The Relationship between Scholarly Publishing and the Counts of

    Academic Inlinks to Iranian University Web Sites: Exploring Academic Link Creation

    Motivations. In  Proceedings of International Workshop on Webometrics, Informetrics and

    Scientometrics, March 2-5, 2004, Roorkee: Indian Institute of Technology, India, 136-149.  

 

                 شماره صفحه   کشور                       شهر/محل کنفرانس                        تاریخ برگزاری کنفراس  

 

  1. 3.   استناد به کتاب :

به طور کلی در شیوه استناد به کتاب، عناصر اطلاعاتی زیر را باید درج کرد.

نام خانوادگی، نام پدیدآورنده کتاب/ ویراستار. (سال انتشارکتاب). عنوان کتاب. محل نشر: ناشر.

شایان ذکر است در خصوص کتاب های دارای دو یا چند مولف و نیز کتاب­های بدون مولف، بایدنظیر استناد به مقالات مجلات که قبلاً به آن اشاره شده، عمل کرد.

                                                    عنوان کتاب                                             سال انتشار        نام خانوادگی، نام مولفان کتاب

Restoring Our Competitive Edge: Competing through Manufacturing,   Hayes, R.H. & Wheelwright, S.C. (1984)

New York: John Wiley & Sons.

                                                                                                                     

                                                                                                                               ناشر                    محل نشر

 کوشا، کیوان. (1381). ابزارهای کاوش اینترنت: اصول، مهارت‌ها و امکانات جستجو در وب. تهران: نشر کتابدار.

 

  • ·        استناد به کتاب با پدیدآورنده سازمانی:

در مورد کتاب‌هایی که پدیدآورنده اصلی آنها یک سازمان یا نهاد و از این قبیل می‌باشند،  باید نام آنها در ابتدای استناد آورده شود:

                           ناشر           محل نشر                  عنوان کتاب                             نام سازمان به عنوان پدیدآورنده کتاب

 

Institute of Financial Education. (1982). Managing personal funds. Chicago:  Midwestern.

 

شرکت سهامی دارو پخش. دارونامه. تهران: 1364.

 

  • استناد به مجموعه مقالات/فصلی از کتاب:

کلیه اصول استناد به مجموعه مقالات یا فصلی از کتاب مشابه استناد به کتاب است، با این تفاوت که عنوان مقاله یا فصل مورد نظر از کتاب و نام ویراستار مجموعه مقالات (در صورت داشتن ویراستار) نیز باید به عناصر استنادی افزوده شوند:

                              نام مجموعه مقالات                         نام ویراستار                  نام مقاله/فصل        سال انتشار  نام مولف اثر

 

                                         

 

Ramirez, L. (1996). Mexican Americans. In  P. A. Minarik (Eds.), Culture and nursing care: A pocket

    guide (pp. 203-221). San Francisco: USCF Nursing Press.

 

                                          ناشر                      محل نشر           شماره صفحه

  • ·        استناد به کتاب بدون نویسنده:

در صورتی‌که کتابی دارای‌نویسنده مشخصی نباشد، عنوان کتاب در ابتدای استناد درج می‌گردد:

                    عنوان کتاب

اطلس تشریح بدن انسان. تهران: شرکت جغرافیایی و کارتوگرافی ایران، 1365.

 

نکته: در صورتی که کتابی دارای مولف نباشد اما ویرایشگر داشته باشد، نام ویرایشگر در ابتدای استناد درج می‌شود.

 

  • ·        استناد به کتاب ترجمه شده:

در صورتی که ک

/ 0 نظر / 21 بازدید