آرشیو وبلاگ
      جدیدترین مطالب داغ و خواندنی (گلچین وب... دانلود رایگان کتاب ها... راهنمای حل جدول ... و بهترین مطالب روز وب)

+ قیامت

قیامت

قیامت ؛ راهی بس سخت و تکان دهنده!!

یکى از درد ناکترین منازل پس از مرگ، منزل  هولناک آخرت است ، قیامت است که نگرانی و دلهره اش بزرگ و عظیم است ، بلکه از هر نگرانی و دلهره، بزرگتر و فزع و گرفتاریش "فزع اکبر" است و خداوند در وصف آن در سوره اعراف  آیه 187 مى فرماید : هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لاَ تَأْتِیکُمْ إِلاَّ بَغْتَةً یعنی فرارسیدن قیامت در (بر اهل) آسمانها و زمین، سنگین و دشوار و گران است، فرا نرسد شما را مگر به یکباره و ناگاه و بدون آنکه شما را خبر دهد.

بلی ؛ سنگین و گران و عظیم است قیامت، از جهت  گرفتاریها و هولها و دلهره هاى آن ، سخت  سخت است حتی بر اهل آسمان یعنی فرشتگان و پریان و  به یکباره به سوی ما بیاید و آیا بدنهای ما تاب سختی های آن را دارد؟

قطب راوندى از حضرت صادق (علیه السلام) روایت کرده که حضرت عیسى (علیه السلام) از جبرئیل پرسید: کى قیامت بر پا خواهد شد؟ جبرئیل چون اسم قیامت شنید به لرزه افتاد و از هوش رفت ؛ پس چون به حال آمد گفت ای روح خدا  ، مسئول بساط قیامت، عالمتر از پرسشگر  نیست ، سپس آیه شریفه ای را که ذکر شد خواند.

و روایتگر جلیل حضرت على بن ابراهیم قمى (رحمه الله) از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) روایت کرده که در زمانی، حضرت رسول صلى الله علیه و آله نشسته بود و جبرئیل نزد آن حضرت بود که ناگاه نظر جبرئیل به جانب آسمان افتاد و  ترسی بر وجودش مستولی شد ؛ پس خود را به رسول خدا چسبانید و به حضرت پناه برد. پس حضرت رسول به آنجا که جبرئیل نظرش افتاده بود، نظر افکند، فرشته ای را دید که مشرق و مغرب را پر کرده بود. پس آن فرشته رو به پیغمبر کرد و گفت یا محمد! من فرستاده خدایم تا تو را خبر دهم که یا پادشاهى را اختیار کنى یا پیامبرى را ؟ پس حضرت به سوى جبرئیل توجه کرد، دید که آثار نگرانی از چهره جبرائیل رخت بربسته. جبرئیل عرض کرد: بهتر است که پیام آور و بنده او باشید . پس پیغمبر گفت : مى خواهم بنده و رسول خدا باشم . پس آن فرشته با گامهای خود آسمانهای هفتگانه  را درنوردید .

هر آسمان را یک گام خود کرد و هر چه بالا رفت کوچک تر شد تا آنکه به اندازه مرغ کوچکى شد. پس حضرت به جبرائیل فرمود: دیدم طورى ترسیده بودى که رنگت تغییر کرده بود؟ جبرائیل گفت : یا رسول الله مرا ملامت مفرما. آیا دانستید که این فرشته که بود؟ این اسرافیل "حاجب الرب" بود و از زمانیکه حق تعالى آسمانها و زمین را خلق فرموده از مکان خود پائین نیامده

من او را دیدم که به سوى زمین مى آید، گمان کردم که براى بر پا کردن قیامت آمده است پس از ترس قیامت ، رنگم چنان تغییر کرد که مشاهده فرمودید. پس چون دیدم که براى امر قیامت نیامده بلکه حق تعالى چون شما را برگزیده و به خاطر عظمت شما او را به نزد شما فرستاده ، رنگم به حال اول برگشت و نفسم به سوى من برگشت .

و در روایتى است که نیست فرشته مقربى و نه آسمانى و نه زمینى و نه نسیمی و نه بادى و نه کوهى و نه صحرایى و نه دریائى؛ مگر اینکه بترسند از روز جمعه براى آنکه قیامت در آن بر پا مى شود.

همانگونه که ما نیز گفتم؛ محدث قمی گوید: شاید ترسیدن آسمان و زمین و سایر چیزها که ذکر شد، ترسیدن اهل آنها و موکلین آنها باشد چنانچه مفسرین در معناى آیه ثَقُلَتْ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لاَ تَأْتِیکُمْ إِلاَّ بَغْتَةً  گفته اند.

و روایت شده که چون حضرت رسول صلى الله علیه و آله قیامت را یاد مى نمود، صداى آن حضرت شدید و رخسار آن حضرت سرخ مى شد.

و شیخ مفید در ارشاد نقل کرده که چون حضرت رسول صلى الله علیه و آله از غزوه تبوک به مدین مراجعت فرمود، ((عمرو بن معدى کرب )) به خدمت آنحضرت  شرفیاب شد، حضرت به او فرمود: اسلام بیاور اى عمرو تا خدا تو را از فزع اکبر و بیچارگی بزرگ نجات بخشیده و ایمن گرداند یعنى ترسى که بزرگترین ترسهاست . عمرو گفت : اى محمد صلى الله علیه و آله فزع اکبر کدام است ؛ من کسى هستم که نمى ترسم .

شیخ عباس قمی (ره)  گوید: معلوم مى شود عمرو بن معدی کرب ، مردی دلیر و شجاع بوده است ؛ نقل شده که او از شَجاعان نامى روزگار بوده و بسیارى از فتوحات مسلمان به دست او واقع شده و شمشیر او به صمصامه معروف بود، که با آن ، به یک ضربت ، پاهاى شتر را از هم جدا مى کرد.

و عمر بن الخطاب در زمان خلافت خود از او خواهش کرد که آن شمشیر را نشان او دهد، عمرو آن را حاضر کرد. عمر آن را کشید و بر محلى زد که تیزى آنرا امتحان کند ابدا اثر نکرد. عمر آن را دور افکند و گفت : این چیزى نیست . عمرو گفت : اى امیر؛ شما از من شمشیر طلبیدید نه بازویى که با آن شمشیر مى زد. عمر از سخن عمرو بدش آمد و او را سرزنش کرد و به قولى او را بزد و (صد البته که عمر مردی خشن و تلخ رو بود و در بسیاری از موارد از پیامبر می خواست تا مردمان را با شمشیر بکشد و پیامبر مانع او می شد .

و چون عمرو گفت من از فزع اکبر و بیچارگی و دلهره بزرگ قیامت  نمى ترسم ، حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود: اى عمرو؛ چنین نیست که گمان کرده اى ؛ همانا صیحه اى بلند خواهد شد که مرده ای نماند، مگر آنکه زنده شود و نماند زنده اى مگر آنکه بمیرد، مگر آنها که خدا بخواهد نمیرند. پس یک صیحة دیگر بر ایشان زده مى شود که همه زنده مى شوند و صف مى کشند و آسمان شکافته مى شود و کوهها متلاشى و پراکنده مى شوند و پاره هایی از آتش جهنم جدا شود و کوه ها افکنده شود؛ پس نماند صاحب روحى مگر آنکه دلش کنده شود و گناهش را یاد کند و مشغول به خود شود، مگر کسانى که خدا خواسته باشد(که چنین نشود).

نوشته اند که فرمود : پس کجایى تو اى عمرو ؟ عمرو گفت : همانا من مى شنوم امرى را که عظیم و بزرگ است .

و به حدى قیامت هولناک و دهشتناک است که اموات و مردگان در عالم برزخ و قبر نیز هول و تکان و بیم و وحشت آن را دارند، به نحوى که بعضى از مردگان که به دعاى اولیاء خدا زنده شده اند موهایشان تمام سفید بوده . سبب سپیدى موى آنها را پرسیدند، گفتند وقتى که ما را به زنده شدن امر کردند گمان کردیم که قیامت بر پا شده و از وحشت و هول قیامت تمامى موهاى ما سپید شد.

اینک ما در اینجا چیزهائى که سبب خلاصى از سختیهاى قیامت است ذکر مى کنیم شاید آن را به کار بندید.

1 - خواندن سوره یوسف

روایت شده است که هر که سوره یوسف (علیه السلام) را در هر روز یا در هر شب بخواند، روز قیامت که مبعوث مى شود جمالش مانند جمال یوسف (علیه السلام) باشد، و به او فزع و ترسى از روز قیامت نرسد.

2 -خواندن سوره دخان در هر نماز

و از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) مرویست که هر که سوره دخان را در نمازهاى فریضه و نافله ، بخواند حق تعالى او را در جمله آنهائى که امین و بى ترسند مبعوث فرماید.

3 - خواندن سوره احقاف در هر جمعه

و از حضرت امام جعفر صادق (ع) مروى است که هر که سوره احقاف را در هر شب یا در هر جمعه بخواند، به او ترسى در دنیا نرسد و حق تعالى او را از ترس روز قیامت ایمن گرداند.

4 - خواندن سوره والعصر در نمازهای مستحبی

و نیز از آن حضرت (امام صادق (علیه السلام)) منقولست که هر که سوره والعصر را در نمازهاى نافله خود بخواند روز قیامت با صورت سفید و روشن مبعوث مى شود، و دهانش به خنده گشوده باشد و چشمش روشن باشد تا داخل بهشت شود.

5- احترام به ریش سفیدان و بزرگترها

شیخ کلینى از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل کرده که حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود: هر که احترام و تعظیم کند کسى را که در اسلام موى خود را سپید کرده حق تعالى او را از فزع و ترس روز قیامت ایمن گرداند.

6- مردن در راه مکه

و نیز از آن حضرت روایت کرده که فرمود: هر که بمیرد در راه مکه ، خواه در وقت رفتن باشد یا در وقت برگشتن ، از ترس بزرگ و فزع اکبر روز قیامت ایمن بماند.

 

7 - مردن در حرم مکی و یا مدنی

و شیخ صدوق از آن حضرت روایت کرده که فرمود هر که در یکى از دو حرم ، یعنى حرم مکه و حرم مدینه بمیرد خداوند او را از جمله آنهائیکه امین و بى ترسند در قیامت قرار مى دهد.

8- دفن شدن در حرم مکی

شیخ کلینى از حضرت صادق(علیه السلام) روایت کرده که فرمود: هرکه در حرم مکه معظمه دفن شود از فزع اکبر و ترس بزرگ ایمن گردد.

9- دوری از فحشاء بخاطر خدای بزرگ

شیخ صدوق از حضرت رسول صلى الله علیه و آله نقل کرده که هر کس ‍ از زنا و یا زشتى دیگر به خاطر خداوند بپرهیزد خداوند آتش جهنم را بر او حرام گرداند و او را از ترس بزرگ روز قیامت ایمن گرداند.

10- دشمن دانستن نفس اماره

کسى که نفس اماره را دشمن خویش شمرد خداوند او را از ترس روز قیامت ایمن گرداند.

11-فرو بردن خشم و کظم غیظ

شیخ اجل على بن ابراهیم قمى از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) روایت کرده که هر کس، خشم خود را فرو برد خداوند دل او را از امن و ایمان روز قیامت پر گرداند.

12- محبت و ولایت  اهلبیت

حق تعالى در سوره نمل آیه 89 فرمود : مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ یعنی هر کس نیکى به میان آورد، پاداشى بهتر از آن (نیکی) خواهد داشت‏، و آنان از هراس و دلهره آن روز (قیامت) ایمنند، از حضرت امیرالمؤ منین روایت شده که فرمود: حسنه در این آیه ، معرفت و ولایت و محبت ما اهل بیت است (و معلوم می شود آیه شریفه 201 سوره بقرة وِمِنْهُم مَّن یَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ یعنی : و برخى از آنان مى‏گویند: (پروردگارا! در این دنیا به ما نیکى و در آخرت (نیز) نیکى عطا کن‏، و ما را از عذاب آتش (دور) نگه دار) همان محبت و ولایت اهل بیت علیهم السلام است.

13- کمک به برادران مومن و برآوردن حوائج آنان

شیخ صدوق از حضرت صادق(علیه السلام) روایت کرده که فرمود: هر کس که برادر مؤمن اندوهگین و تشنه را کمک کند و اندوهش را از بین ببرد و یا خواسته اش را بر آورده سازد براى او از طرف خداوند هفتاد و دو رحمت است که یکى از آنها را حق تعالى در دنیا به او مرحمت فرماید که با آن زندگى خود را اصلاح نماید و هفتاد و یک رحمت دیگر براى جلوگیرى از ترسهاى روز قیامت او باشد.

مرحوم محدث قمی می گوید که در خصوص برآورده کردن نیازها و مشکلات برادران دینى، روایات بسیار نقل شده ؛ از جمله از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) روایت شده است: کسى که دنبال کار برادر مسلمان خود برود، حق تعالى او را در حمایت هفتاد و پنج هزار فرشته قرار دهد که براى او در هر قدمى حسنه اى بنویسد و زشتى را از او بردارد و درجه بالاتر را به او دهد. و چون نیاز برادر دینی خویش روا سازد ، فرشتگان بنویسند براى او اجر و مزد کسی که حج و عمره را بجا آورده باشد. و از حضرت صادق (علیه السلام) منقول است که برآورده کردن نیاز مرد مومن برتر  است از حجّة و حجّة و حجّة و تا ده حجة شمردند .

و روایت شده که در بنى اسرائیل هر گاه عابدى به نهایت عبادت مى رسید از میان همه عبادات سعى و کوشش در بر آوردن حاجات مردم اختیار مى کرد.

و شیخ جلیل ، شاذان بن جبرئیل قمى از حضرت رسول صلى الله علیه و آله روایت کرده که حضرت در شب معراج این کلمات را دید که بر در دوم بهشت نوشته شده : "لا اله الا الله،محمد رسول الله،على ولى الله" از براى هر چیزى حیله ایست و حیله سرور و خشنودی در آخرت چهار خصلت است : دست مالیدن بر سر یتیمان و مهربانى بر بیوه زنان و رفتن پى حاجت مؤ منان و تعهد و پرستارى از فقیران و مسکینان و درماندگان، بنابراین علما و بزرگان دین خیلى اهتمام در رفع نیاز مؤمنین داشتند.

14- زیارت اهل قبور مومنان

شیخ کلینى از حضرت امام رضا (علیه السلام) نقل کرده که هر کس نزد قبر برادر خود بیابد و دست خود را بر قبر بگذارد و سوره "انا انزلناه فى لیله القدر" را هفت مرتبه بخواند، خداوند او را از فزع اکبر و دلهره بزرگ روز قیامت ایمن و مصون گرداند.

محدث قمی می گوید: در روایت دیگر است که خوب است زائر قبر  مومنان، رو به قبله نماید و دست بر روى قبر بگذارد.

شایان ذکر است که گفته شود :  ایمن بودن از ترس بزرگ و دلهره تکان دهنده روز قیامت ، ممکن است براى خواننده سوره "انا انزلناه فی لیلة القدر" باشد چنانچه از ظاهر خبر چنین استفهام می شود ، و  احتمال دارد، ایمن شدن از دلهره بزرگ قیامت براى آن مرده ای باشد که "سوره قدر"  را برای او خوانده اند  ، چنانچه از بعضى روایات اینگونه ظاهر مى شود.

مرحوم شیخ عباس  قمی که مولف مفاتیح الجنان نیز می باشد،  می گوید : و این فقیر در مجموعه اى که شیخ اجل افقه، ابو عبدالله،  محمد بن مکى عاملى، معروف به شیخ شهید ((اول) نوشته است این حکایتی را که برایتان نقل می کنم دیده ام) در آن مجموعه  نوشته بود: به زیارت قبر استاد خود شیخ اجل عالم، فخر المحققین نجل(فرزند)آیه الله علامه حلى (رضوان الله علیهم اجمعین ) آمد و گفت : نقل مى کنم از صاحب این قبر و او نقل کرد از والد ماجدش(پدر ارجمندش) به سند خود از امام رضا (علیه السلام) که هر که زیارت کند قبر برادر مؤ من خود را و بخواند نزد او سوره قدر را و بگوید: "اللهم جاف الارض عن جنوبهم و صاعد الیک ارواحهم و زدهم منک رضوانا و اسکن الیهم من رحمتک ما تصل به وحدتهم و تونس وحشتهم ، انک على کل شى ء قدیر"  ایمن شود خواننده  این دعا و مرده ای که برای او این دعا را می خوانند از فزع اکبر و دلهره بزرگ روز قیامت.

صاحب منازل الاخره گوید: که قبر فخر المحققین بنابر آنچه از کلام مجلسى اول در شرح فقیه ظاهر مى شود در نجف اشرف است و شاید نزدیک قبر والدش علامه (رحمه الله علیه) در ایوان مطهر باشد.

مـراحـل وقـوع قـیـامـت

«امروز می پـرسـد: روز قـیامت دیگر چه وقت است ـــ ولی وقتی نور چشم را بگیرد ـــ و ماه ناپدید بشود ــ و خورشید و ماه یکی شوند ـــ آنروز می گـوید: گریزگاه کجاست»! قیامت 6ــ10

«وقتی خورشید حجیم شود و ستارگان تیره شوند (بمیرند)». تکویر 1ــ2

«و وقتی جو کنده شود». تکویر 11

« و وقتی دریاها طغـیان کنند». انفطار 3

« و وقتی دریاها به غلیان آمده و تبخیر شوند». تکویر 6

« وقتیکه ستارگان کم کم تمام شوند». مرسلات 8

نکات آیات:

1ـ خورشید حجیم خواهد شد. 2ـ چشم را برق خواهد گرفت. 3ــ دریاها طغیان خواهند کرد. 4ـــ دریاها  تبخیر خواهند شد. 5ـــ مـاه خـواهـد گرفت.6ـــ جو کـنـده خواهد شد. 7ــ جو نسبت به زمین بمثابه پوست می ماند. 8ـ ماه و خـورشید یکی خواهند شد. 9ـ ستارگـان تیره خواهند شد (خواهند مرد). 10ـــ ستارگان کم کم تمام خواهند شد.

1ــ خورشید حجیم خواهد شد:

خورشید از هـیـدروژن و هلـیوم تشکیل شده است. بدلیل دمای بـسـیـار بـالای درون آن پیوسته هیدروژن آن تجزیه میشود و به هلیوم و حجم عظیمی از انرژی که گرما و نور و تشعشعات بـاشـد تبدیل میشود. هـیـدروژن آن روزی تـمام می شود و منبع هلیوم آن متلاشی می شـود و دمـای آن بالا میرود. بـه دلیل افـزایـش دما بخش (انبار) هـیدروژن به بیرون هل داده می شود و خورشید گسترش پیدا می کند و غـول آسایِ سرخ رنگ می شود. بعد دوباره کم کم جمع می شود و بعد دوباره امتداد پیدا می کند و بعد دوباره جمع و کوتوله سفید رنگ میشود. (عمر خورشید 5000 مـیـلـیـون سـال دیـگـر بـرآورد می شـود. ایـن تـخـمـیـن  با بررسی انواع انفعـالات هــسـتـه ای مـوجـود در خورشید و در ترکیب خورشید و حساب اشعه های خارج شونده از آن، و حساب جرم آن زده شده است و بستگی به این دارد که: اولاً خورشید پیوسته هـمـیـن اندازه از ماده را تجزیه کند. و ثانیاً: نحوه تجزیه و فعل و انـفـعالات درون خورشید پیوسته به هـمین منوال کنونی خود ادامه داشته باشد. و این چیزی است که انسان از آن مطمئن نیست).

(مصدر تکویر در اصل بمعنی پیچاندن چیزی دور چیزی است. بعد بطور ضمنی بمعنی حجیم شدن، پف کردن، در خود جا دادن یا فرو بردن، کوره شدن و غیره بکار رفته است).

2ــ چشم را برق خواهد گرفت:

هنگامیکه خورشید گسترش پیدا می کند و غول آسا میشود، گازهای داغ آن سرد می شود و رنگ زرد آنها به رنگ سرخ تغییر می کند، ولی از آنجا که با غول آسا شدن آن قطر آن حدود 150 بار بزرگتر می شود و به ما خیلی نزدیک می شود علی رغم سردتر شدن گازهای آن درخشندگی و پرتو آنها برای ما خیلی خیلی بیشتر از آنچه فعلاً هست خواهد شد، و این باعـث برق گرفتن چشم خواهد شد.

3ــ دریاها طغیان خواهند کرد:

از آنجا که دمای هـوای قـطبها در حدی نیست که بـرفـهـای آن آب شـونـد سال بسال بر اندازه برف و یخ آنها افزوده می شود.  و به هـمان اندازه نیز از آب دریا رفـته رفـته کاسته میشـود. وقـتی خـورشـیـد آغاز به گسترش پیدا کردن می کند دمای حرارت روی زمین بالا می رود و باعث ذوب شـدن بـرفـهـای قطبها میشود. با آب شدن آنها سطح آب دریاها بالاتر می آید و به این ترتیب دریاها طغـیان می کنند.

4ـــ دریاها  تبخیر خواهند شد:

در ادامه گـسـتـرش خـورشـیـد و پـیـوسـته بالاتر رفـتن دمای حرارت در زمین، آبهای روی زمین تبخیر خواهند شد.

5ـــ ماه خواهد گرفت:

با افـزایش گرما و تبخیر شدن دریاها، جو زمین یکپارچه پر از بخار می شود و ماه دیده نخواهـد شد.

6ـــ جو کنده خواهد شد:

با گسترش خورشید و افزایش دما و تـبخیر دریاها، جو زمین از محدوده زمین خارج می شود و به فضا می رود. گرمای روی زمین روزها گرمتر از درون تنور خواهد شد.

7ــ جـو نسبت به زمین بمثابه پوست می ماند:

واژه «کشط» به معنی پوست کـنـدن اسـت. و «کـشـط شـدن» جـو به این معنی است که جو زمین بمثابه "پوست زمین" می ماند.  قـطر زمین 12800 کـیلومتر است و ارتفاع جو 1000 کـیلومتر. یعنی ارتفاع جو نسبت به قطر زمین تقریباً یک سیزدهم است. این نسبتِ جو نسبت به قـطـر زمـین مانند نسبت پوست به مـیـوه می ماند.

8ــ ماه و خورشید یکی خواهند شد:

وقـتـی خورشید امتداد پیدا می کند و بزرگ می شود ابتدا عطارد را می بلعد که در فاصله 58 میلیون کیلومتری آن قراردارد. بـعـد زهره را می بلعـد که در فاصله 108 میلیون کیلومتری آن قرار دارد. و بعـد نوبت ماه میرسد و ماه را می بلعد.  در آن زمان البته فاصله ماه تا زمین بیشتر از آنچه امروزه هست خواهد بود، چون ماه هر سال 3 سانتیمتر از زمین دور می شود. و به این ترتیب ماه و خورشید یکی خواهند شد.

9ـــ ستارگان تیره خواهند شد (خواهند مرد):

ستارگان نیز مانند سایر پدیده هـای دیگر تولد و زندگی و مرگ دارند. برخی از ستاره هائی که  می بینیم از خیلی وقتها پیش مرده اند و ما فـقـط  نور آنها را می بینیم، و بـقـیه نیز خواهند مرد.

 

 

10ـــ ستارگان کم کم تمام خواهند شد:

در داخل کهکـشـانـهـا از ابرهای گازی موجود در آنها بطور متوالـی ستاره های جدید متولد می شوند. ولی آن ابرهای گازی روزی تمام خواهند شد. وقتـی هـمـه گـازهای موجود در ابرهای گازی تمام شـوند سـتـاره هـای جـدیـد دیـگـری نمی توانند متولد شوند، و به این ترتیب ستارگان کم کم تمام خواهـند شد.

تأثیرات زلزله روی موجودات زنده

«مـردم! رهنمودهای آفریدگار خود را بکار بگیرید که لرزش روز رستاخیز لرزشی بی سابقه است ـــ روزیکه با آن مواجه شوید: هر شـیر دهنده در حال شیر دهی شیرخوار خود را رها می کند وهر ماده بارداری وضع حمل میکند، و مردم را مست می بینی در حالیکه مست نیستند بلکه مجازات خـدا طولانی است».

نکات آیـه:

1ـــ زلزله باعث وضع حمل می شود،انسان را مست می کند، باعث رها نمودن شیردهی می شود:

موجهای صوتی با تناوب ضعیف، با تواتر و تناوب ضعیف تر از شنوائی بشر (مادون صوت) با 7 ــ 15 نوسان  در هر ثانیه، بیش از آنچه شنیده شوند احساس می شوند و روی موجودات زنده تأثیر می گذارند. نمونه این نوع تواتر و تناوبِ صوتی زلزله ها هستند. زلزله در صورت شـدید بودن و طول کشیدن از جمله همین تأثیراتی که در آیه بیان شده را روی انسان می گذارند. کسیکه در حال شیردادن به نوزاد است شیر دهی نوزاد را رها می کند. کسیکه باردار است وضع حمل می کند. و انسان گیج و منگ میشود یا به توصیف قـرآن "مست" بنظر می رسد.

2ـــ روز رستاخیز با زلزله بی سابقه همراه خواهد بود:

زمین از جهت غرب در جهت شرق بدور خود می چرخد که این امر یکی از دلایل ایجاد شب و روز در روی زمین است. هر صد سال یک هزارم ثانیه از سرعت حرکت زمین بدور خود کاسته میشود (به عبارتی هر یک قرن یک هزارم ثانیه به طول روز اضافه می شود). طوری که حدوداً 4 هزار میلیون سال پیش سرعت زمین آنقدر زیاد بوده است که طول شب و روز 4 ساعت بوده است. نتیجه کم شدن از سرعت زمین اینست که روزی زمین از حرکت باز خواهد ایستاد و بعد به سمت عکس حرکتِ کنونی خود حرکت خواهد کرد (یعنی از شرق به غرب)، و خورشید نیز از غرب طلوع خواهد کرد. در مدتی که زمین از حرکت باز خواهد ایستاد دچار تنش و لرزشهای سهمگینِِ بی سابقه خواهد شد.

« و در شـیـپـور دمـیـده خواهد شد و هـرکـه در زمین و سـیارات باشد بیهـوش شده و می میرد غیر از آنکه خدا آنرا استثناء کرده باشد».

 نکات آیه:

1ـــ صدا انسان را بیهوش می کند و می کشد: واحد اندازه گیری شدت صدا دسیبل است. پائین ترین صدائی که انسان می تواند بشنود 20 دسیبل است. هنگامیکه شدت سر و صدا نزدیک 45 دسیبل است انسان به آسودگی نمی تواند بخوابد، نزدیک 85 دسیبل دردهای گوش آغاز می شود. در سر و صداهای نزدیک به 90 دسیبل آدم نمی بایست 8 ساعت بیشتر در آن فضا بماند، در 100 دسیبل نمی بایست بیش از دو ساعت بماند، در 110 دسیبل نمی بایست بیش از نیم ساعت بماند، و به 160 دسیبل که برسد آدم کر می شود.

در شدت سر و صدای دستگاهای ما فوق صوت که به 200 دسیبل می رسد بافت های خیلی از جانواران دریائی دریده می شود و می میرند. پرنده بلدرچین اگر صدای رعد شدید بشنود می میرد. فـشار موج بالای 200 دسیبل برای انسان کشنده است. مثلاً انفجار یک بمب اتم در فـاصله 500 متری می تواند انسان را بکشد. (البته گرمای آن در آن فاصله کشنده تر است ولی در صورت کشته نشدن با گرمای آن از صدای آن می میرد).

2ـــ هنگام قیامت کسانی در سیارات خواهند بود: موقعیت عـلـمی انـسـان امـروز و رفـتن وی بـه مـاه درسـتی رفــتـن انـسان به سیارات دیگر و بودن وی در آنها را تأیید می کند.

 

 

وضـعـیـت آسـمـان در آغـاز قـیامـت

«وقتی آسمان(منظومه شمسی) از هم گسیخته شود،مانند "گـُلی به شکلِ روغنِ ته مانده غذای سرخ کرده" خواهـد شد (رحمن: 37)».  

  «روزیکه آسمان مانند چیز گداخته (یا روغن گداخته) شود ( معارج 8)».

(«دِهان» بمعنی: روغنِ سرخِ روشن، باقیمانده روغن، ته مانده روغن خوراک سرخ کرده شده ــ روغن مالیدنی ــ جای لیز و لغزنده ــ  چرم سرخ ــ و ابزار روغن مالی است. و همینطور یکی از دو جمع «دُهن» است. دُهن روغن جامد است، (به روغن مایع «زیت» گفته می شود و به روغن جوشان و گداخته«مُهل»). دُهن همینطور به باران ضعیف گفته می شود (بارانی که زمین را کمی چرب و نرم می کند).

«مُهل» بمعنی: چیزی است که با آرامش با آن کار و برخورد می شود. و در معنی دوم خود به: هر چیز داغ و گداخته (از جمله روغن داغ و گداخته) ــ چرک، زرداب ــ طلا، نقره ــ چیزیکه قطره قطره می چکد ــ و اشیائیکه در تنور به نان می چسبند، اطلاق شده است.

وقـتی خورشید گسترش پیدا می کند، برخی از سیارات را می بلعد و برخی دیگر باقی می مانند. و مـنظـومه شمسی از هم گسیخته می شود، و همانطور که قرآن آنرا توصیف نموده و در تصویر می بینیم مانند "روغـن تـه مـانـده خـوراک سـرخ کرده" و مانند  "روغن یا چـیـز گـداخـتـه" خـواهـد شـد.

مردگان زنده خواهند شد و رستگار شوندگان نجات داده خواهند شد

«روز قیامت می بینی "کسانیکه خـدا را دروغ پنداشتند" روسـیـاه شـده اند. آیـا جای افراد متکبر نباید در جهنم باشد؟! ولی کسانیکه نیک زندگی کردند خدا آنها را با رسـتـگاریشان از آن شرایط بیرون خواهد برد. نه آسیبی خواهند دید و نه خودشان اندوهِ چیزیرا خـواهند داشت»!

«و خواهند گفت: به آن ایمان آوردیم! ولی چطور می خـواهند چیزیکه در فاصله دور در پرواز است را با دست بگیرند»؟

روز قیامت پس از دمـیـده شـدن دوباره در شـیـپـور مردگان زنـده می شـونـد. پـس از حـسـاب و کـتـاب، کـسانیکه رسـتگار می شوند از شرایطی که دیدیم نجات داده می شوند ولی کـسانیکه رستگار نمی شـوند هـمـانـجا جا گـذاشـتـه می شوند.

در روز رستاخیز کسانیکه به آن ایمان نیاورده بوده اند وقـتی آنرا ببینند می گویند: به آن ایمان آوردیم!

قرآن ایمان آوردن آنها در آن نقطه را به «با دست گرفتن پرنده درحال پرواز درفاصله دور» تشبیه کرده، که امری غیر ممکن است. یعنی آنجا وقت ایمان آوردن نیست و ایمان آنها پذیرفـته نخواهد شد.

مرگ و قیامت از دیدگاه نهج البلاغه

اشکال ما انسان ها این است که تنها به شنیدن نام قیامت اکتفاء نموده ایم، و لذا بدون آنکه از آن روز هولناک، ترس و واهمه ای به دل راه دهیم، به سادگی از آن می گذریم، در حالی که قیامت روزی است خطیر و سرنوشت ساز، که طبق فرمایش امیر متقیان علی (علیه السلام) مشکلات عظیمی به همراه دارد، مشکلاتی که نه چشمی آن را دیده و نه گوشی به حقیقت آن پی برده است، حوادث روز قیامت به اندازه ای هولناک و ترسناک است که با دیدنش، یاد و خاطره اش، برای همیشه بر صفحه ی دل ها حک خواهد شد، و لذا تا پرده ی حجاب دنیا از دیده ی حق بین ما کنار زده نشود، به حقیقت آن روز وانفسا دست نخواهیم یافت.

«فاحذروا عباد الله الموت و قربه، و أعدّوا له عدّته، فإنّه یأتی بامرٍ عظیم، و خطبٍ جلیل، بخیرٍ لا یکون معه شرٌّ أبداً، أو شرٍّ لا یکون معه خیرٌ أبداً، فمن أقرب إلی الجنة من عاملها؟! و من أقرب إلی النار من عاملها؟!»

ترجمه: ای بندگان خدا! از مرگ و نزدیک بودنش بترسید، و آمادگی های لازم را برای مرگ فراهم کنید، که مرگ جریانی بزرگ و مشکلی سنگین به همراه خواهد آورد: یا خیری که پس از آن شرّی وجود نخواهد داشت، و یا شرّی که هرگز نیکی با آن نخواهد بود!پس چه کسی از عمل کننده برای بهشت، به بهشت نزدیک تر؟ و چه کسی از عمل کننده برای آتش، به آتش نزدیکتر است؟

شرح گفتار :

هشدار! از نزدیکی مرگ بترسید

امیر بیان علی(علیه السلام) در این فراز از کلام نورانی خویش موضوع نزدیکی مرگ را به همگان گوشزد نموده و مردم را به ترس از آن و مهیا سازی خود برای مواجه شدن با آن  لحظه ی خطیر دعوت نموده است.

تذکر امیر متقیان علی (علیه السلام) از این جهت است که در نظام زیبای آفرینش، مرگ جزء لا ینفک زندگی موجودات زنده عالم بوده، به گونه ای که هیچ جنبنده ای در این دار فانی وجود ندارد، مگر اینکه عاقبت در چنگال مرگ اسیر خواهد شد.

خداوند در کلام نورانی خود، این حقیقت را به خوبی بازگو نموده و در این باره به زیبایی می فرماید: «کل نفس ذائقة الموت»

بنابراین مرگ حقیقتی است انکار ناپذیر، و پدیده ای است عمومی که تمام موجودات عالم هستی – اعم از ضعیف و قوی – باید در مقابلش سر تسلیم فرود آورده و از آن با جان و دل استقبال نماییم.

قیامت در پیش است!

امیر متقیان علی (علیه السلام) در ادامه ی سخنان هدایت بخش و در عین حال زیبا و دلنشین خود، از امر عظیمی که پدیده مرگ به همراه دارد خبر داده و در این باره فرمود: «فإنه یأتی بأمر عظیم، و خطب جلیل». همانا مرگ امری عظیم و حادثه ای بزرگ به همراه خواهد آورد.

با دقّت در کلام نورانی امیر بیان علی (علیه السلام) به خوبی در می یابیم که منظور ایشان از «امر عظیم»، حادثه ی بزرگ روز قیامت است.

آنچه این مطلب را تأیید می کند، کلام نورانی حضرت حق پیرامون قیامت است، زیرا پروردگار عالم، در قرآن مجید از قیامت به عنوان خبر عظیم یاد می کند و در این باره می فرماید: «عم یتسائلون عن النبأ العظیم» درباره ی چه چیز از یکدیگر می پرسند؟ درباره ی آن خبر بزرگ.

اینکه امیر متقیان از قیامت تعبیر به «امر عظیم» نموده، حکایت از عظمت و بزرگی حوادث آن روز هولناک دارد. خداوند بی مثال در وصف قیامت می فرماید: «ثقلت فی السماوات و الأرض لا تأتیکم الّا بغتة»قیامت در آسمان ها و زمین سنگین است و نمی آید سراغتان مگر به طور ناگهانی.

نقل است: عمر و بن معدی کرب که از شجاعان نامی عرب است و فتوحات زیادی در تاریخ اسلام به او نسبت می دهند، وقتی هنوز مشرک بود و مسلمان نشده بود، خدمت رسول خدا  (صلی الله علیه و آله) آمد، حضرت او را به اسلام دعوت کرد و به او فرمود: ای عمرو اسلام بیاور تا خدا تو را از فزع اکبر در امان بدارد. (فزع اکبر یعنی ترسی که بزرگترین ترس ها است.)

عمرو در جواب گفت: فزع اکبر کدام است ای محمد؟! من به قدری قوی دل هستم که از هیچ چیز ترسناکی نمی ترسم. حضرت فرمود: ای عمرو چنین نیست که تو گمان می کنی. همانا قیامت صیحه ای زده می شود بر مردم، صیحه ای که باقی نمی ماند مرده ای مگر اینکه زنده شود و نماند زنده ای مگر اینکه بمیرد مگر کسانی که خدا نخواسته باشد که بمیرند، سپس یک صیحه ی دیگر بر آنها زده می شود که تمام آنها زنده می شوند و صف می کشند و آسمان شکافته شده و کوه‌ها متلاشی و پراکنده می شود، پس هیچ صاحب روحی نیست مگر آنکه دلش کنده شده و گناهش را یاد می کند... پس کجایی ای عمرو؟! [خلاصه آنقدر حضرت پیرامون قیامت توضیح داد که] یک موقع دیدند عمرو لرزه ای به اندامش افتاد و عرض کرد چه کنم برای چنین روزی که در پیش داریم؟! حضرت فرمود: بگو «لا اله الا الله»، عمرو گفت و در همان جا به همراه قومش مسلمان شدند.

نتیجه اعمال ما، بهشت یا جهنم؟!

امیر متقیان بعد از اینکه مردم را به آمادگی لازم برای مواجه شدن با لحظه ی مرگ دعوت می نماید، به نقش بسیار مهم اعمال و رفتار آدمی در سرنوشت اخروی او پرداخته و پیرامون این امر می فرماید: (فمن أقرب إلی الجنة من عاملها؟! و من اقرب الی النار من عاملها؟!). پس چه کسی از عمل کننده برای بهشت، به بهشت نزدیکتر و چه کسی از عمل کننده برای آتش به آتش نزدیکتر است؟!

کلام نورانی امیر بیان بیانگر این مطلب است که آفرینش بهشت و جهنم ارتباط تنگاتنگی با اعمال و رفتار آدمی داشته، به گونه ای که با صرف نظر از اعمال و رفتار او، چنین آفرینشی هرگز توسط حضرت حق انجام نمی پذیرفت. زیرا ما به این عقیده ایم که پروردگار عالم، آفریدگاری عادل و حکیم بوده و عدالت او در حدی است که ذره ای ظلم و ستم در حق بندگانش روا نمی دارد، و از طرفی آنچه ما از خداوند بی مثال می دانیم، آن است که آن یگانه خالق هستی، عنایت ویژه ای به انسان داشته و او را اشرف مخلوقات خود قرار داده و مقام بلند و رفیع خلافت و جانشینی خود را به او ارزانی داشته، مقامی که حتّی فرشتگان آسمانی لیاقت دستیابی به آن را نداشته اند، پروردگار هستی در کلام نورانی خود با فخر و مباهاتی مثال زدنی، این مقام رفیع را به آنها گوشزد نموده و در این باره به زیبایی فرمود: (إنی جاعل فی الارض خلیفة)6. همانا من در روی زمین جانشینی برای خود قرار دادم.

از مطالبی که بیان شد، به این نتیجه می رسیم که آفریدگار هستی، به هیچ وجه خوش ندارد انسانهایی را که با دست قدرت خود آفریده، در آتش قهر خود بسوزاند و از عذاب دردناک و آتش سوزان جهنم به آنها بچشاند. بنابراین این ما هستیم که قدر و منزلت سرمایه ی عظیم عمر خود را ندانسته و لحظات آن گنج گرانبها را صرف کارهای بیهوده نموده ایم، که چنین عملکردی نتیجه ای جزء آتش سوزان جهنم در پی نخواهد داشت، بنابراین اگر به سعادت ابدی خویش علاقمندیم و در زندگی به دنبال این هستیم که سرنوشتی زیبا را برای خود رقم بزنیم باید به فرامین حضرت حق و پیشوایان معصوم (صلوات الله علیهم اجمعین) گوش جان فرا داده و در سایه ی عمل به گفتار آنها آینده ای درخشان را برای خود به ارمغان آوردیم.

امیر متقیان از قیامت تعبیر به «امر عظیم» نموده، حکایت از عظمت و بزرگی حوادث آن روز هولناک دارد. خداوند بی مثال در وصف قیامت می فرماید: (ثقلت فی السماوات و الأرض لا تأتیکم الّا بغتة) قیامت در آسمان ها و زمین سنگین است و نمی آید سراغتان مگر به طور ناگهانی

اعمال نیک مصالح ساختمان بهشتی

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: در شب معراج وارد بهشت شدم فرشتگانی دیدم که بنایی می سازند، خشتی از طلا و خشتی از نقره، و گاهی هم از کار کردن دست می کشیدند. به ایشان گفتم: چرا گاهی کار می کنید و گاهی از کار دست می کشید؟

پاسخ دادند: منتظریم تا مصالحی برسد. پرسیدم: مصالحی که می خواهید چیست؟ گفتند: ذکر مؤمن که در دنیا می گوید: «سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اکبر». هر وقت بگوید ما می سازیم و هر وقت خود داری کند، ما نیز خود داری می کنیم.

شاهدان قیامت

1- شهادت خدای متعال

اولین و بزرگترین شاهد قیامت، خداوند است. در قرآن آمده است: «اِنَّ اللهَ عَلى‏ کُلِ‏ّ شَى‏ءٍ شَهیِدٍ»؛ همانا خداوند بر همه چیز گواه است. در بحث شهادت براى خداوند اوصاف دیگرى نیز آمده است که همگى دلالت بر احاطه و حضور و علم و گواهى خداوند دارند، نظیر آیه «اِنَّ اللهَ کانَ عَلَیکُم رَقیِباً»؛ همانا خداوند مراقب شماست، یا آیه «و کانَ اللهُ بِکُلِ‏ّ شَى‏ءٍ مُحِیطاً»؛ خداوند بر هر چیز احاطه و حضور دارد.

2- شهادت انبیاء(علیهمالسلام) 

بعد از خدای متعال، گواه دیگر در قیامت، پیامبران بزرگوار هستند. آیه‎ای در قرآن کریم مى‏فرماید: «وَ جِئنابِکَ عَلى‏ هولاءِ شَهِیداً»؛ ما تو را در قیامت در حالى که شاهد و گواه مردم هستى، حاضر مى‏کنیم.

در آیه‎ای دیگر آمده است: «وَ یَومَ نَبعَثُ فِى کُلِ‏ّ اُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیهِم مِن أنفُسِهِم وَ جِئنابِکَ شَهِیداً عَلى‏ هولاء»؛ روزى که از میان هر قوم و امتى شاهدى از خودشان برمى‏انگیزیم و تو را شاهد بر آنان.

بنابر این آیه در قیامت شاهد هر امتى، پیامبر همان امت خواهد بود و شاهد تمام انبیا، شخص رسول اکرم(صلى الله علیه و آله) است.

فرشتگانی که در قیامت شاهد اعمال انسانها هستند، ممکن است همان ملائکی باشند که در دنیا همراه ما بوده و اعمال ما را ضبط و ثبت مى‏نمودند و ممکن است سایر فرشتگان باشند.

بهرحال چیزی که روشن است این که ملائک به اذن و فرمان خداوند شاهد اعمال انسان هستند و به فرمان خداوند هم در قیامت شهادت می‎دهند.

3- شهادت امامان معصوم(‏علیهمالسلام)

در قرآن تلاوت می‎کنیم: «وَ کَذلِکَ جَعَلناکُم اُمَّةً وَسَطاً لِتَکونوا شُهداءَ عَلَى النّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیکُم شَهِیداً»؛ و بدین گونه ما شما را یک امت معتدل و میانه قرار دادیم تا شاهد بر مردم باشید و رسول خدا هم بر شما شاهد باشد.

با توجه به این که همه افراد امت اسلامى آن عدالت و اعتدال و لیاقت و آگاهى لازم براى شهادت و گواهى دادن را ندارند، بنابراین منظور از امت در آیه بعضى افراد هستند، نه همه مردم. همان گونه که مدح قرآن درباره کسانى که با پیامبرند، «اَشِدّاءُ عَلَى الکُفّارِ» شامل همه نمى‏شود، زیرا منافقان نیز با رسول ‏خدا(صلى الله علیه و آله) بوده‏اند.

در حالی که بسیارى از افراد امت اسلامى کسانى هستند که به خاطر فسق و گناه خود، گواهى آنان حتى براى اندک چیزى آن هم در کوچک‏ترین دادگاه‏هاى دنیا ارزشى ندارد، حال چگونه مى‏توانیم بگوییم که همه این افراد لایق شهادت دادن هستند؟! آن هم در روز بزرگ قیامت و در برابر خداوند! آن هم نسبت به کلیه اعمال تمام انسان‏ها!

بنابراین مراد از امت، تنها بعضى از افراد امت هستند که شرایط لازم براى شهادت بر اعمال تمام مردم را در دادگاه عدل الهى دارند، چنانکه امام باقر(علیه‎السلام) فرمودند: آن امت وسط که شاهدانند، فقط ما هستیم.

امام صادق(‏علیه‎السلام) پیرامون آیه «فَکَیفَ اِذا جِئنا مِن کُلِ‏ّ اُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئنابِک عَلى‏ هؤلاء شَهِیداً» فرمودند: در هر دوره و زمانى امامى هست که گواه و شاهد بر مردم است.

4- شهادت ملائک

در قرآن کریم آمده است: «وَ جاءَت کُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهیدٌ»؛ روز قیامت هر انسانى در پیشگاه عدل الهى حاضر مى‏شود، در حالى که در کنار او هم فرشته‏اى است که او را به محشر سوق مى‏دهد و همچنین فرشته‏اى است که شاهد کارهاى انجام شده اوست.

فرشتگانی که در قیامت شاهد اعمال انسانها هستند، ممکن است همان ملائکی باشند که در دنیا همراه ما بوده و اعمال ما را ضبط و ثبت مى‏نمودند و ممکن است سایر فرشتگان باشند.

بهرحال چیزی که روشن است این که ملائک به اذن و فرمان خداوند شاهد اعمال انسان هستند و به فرمان خداوند هم در قیامت شهادت می‎دهند.

براستى وقتی بشر می‎تواند وسیله‎ای بنام نوار کاست و سی دی و دوربین فیلمبرداری تولید کند و صدا و تصویر را ضبط کند؛ چگونه باور نکنیم که خداوند که خود صانع و خالق همه هستی است قادر به ضبط تمام زندگی بشر است تا در قیامت به عنوان شاهدی از آن استفاده کند!

5- شهادت زمین

قرآن کریم در این زمینه مى‏فرماید: «یَومَئِذٍ تُحَدِّثُ اَخبارَها»؛ زمین در قیامت خبرهایش را بازگو مى‏کند. شهادت زمین در آن روز مى‏تواند به دو صورت باشد:

الف: به وسیله وضع و نظامى است که پیدا کرده است. همانگونه که ما به یکدیگر مى‏گوییم: چشم تو شهادت مى‏دهد که دیشب نخوابیدی و رنگ تو گواه آن است که ترسیده‏اى و یا عصبانى و یا شاد شده‏اى، زمین نیز در آن روز دچار زلزله‏اى بسیار بزرگ مى‏شود و بعد از کنده شدن و به حرکت درآمدن کوه‎ها و به هم خوردن و قطعه قطعه شدن و سپس شن شدن آنها، با ما حرف‏ها دارد. یعنى وضع و نظام آن روز به ما مطالبى را مى‏فهماند. همانند دایره‏هاى تنه درخت پس از بریده شدن که به ما تاریخ و سن آن را نشان مى‏دهد و یا نوشته‏اى که مقدار اطلاعات و آگاهى نویسنده آن را به ما مى‏فهماند.

بنابراین مراد از شهادت دادن زمین، گواهى اوضاع آن است نه گفتگو و کلام.

ب: خداوند با قدرت و اراده خود هر گوشه‏اى از آن را به سخن در مى‏آورد. همان قدرت و اراده‏اى که در دنیا عصاى بى‏جان موسى را به صورت اژدهایى بزرگ آن هم داراى چشم و دم و نیش در آورد. 

آن قدرتى که در دنیا از مواد غذایى خاک، میوه و از میوه نطفه و سپس انسان به دنیا مى‏آورد و آن انسان پس از چندى حرف مى‏زند، در آن روز نیز این رشته طولانى را در هم مى‏پیچد و حرکت کُند آن را به صورت یک حرکت سریع‏السیر در مى‏آورد و جمادات بى‏کلام، گوینده و ناآگاهان همه آگاه مى‏شوند. «اِنَّ الدّارَ الآخِرَةِ لَهِىَ الحَیَوانُ»؛ همانا خانه آخرت جایگاه حیات است، که با توجه به این معنا، زمین با سخن و کلام گواهى مى‏دهد.

براستى وقتی بشر می‎تواند وسیله‎ای بنام نوار کاست و سی دی و دوربین فیلمبرداری تولید کند و صدا و تصویر را ضبط کند؛ چگونه باور نکنیم که خداوند که خود صانع و خالق همه هستی است قادر به ضبط تمام زندگی بشر است تا در قیامت به عنوان شاهدی از آن استفاده کند!

روایات متعدد نیز بیانگر آن است که در روز قیامت، زمین نیز یکى از شاهدان مى‏باشد، از جمله:

رسول خدا(صلى الله علیه و آله) به هر منطقه‏اى که وارد مى‏شدند، دو رکعت نماز بجا مى‏آوردند و مى‏فرمودند: روز قیامت این مکان بر نماز ما شهادت مى‏دهد. همه موجودات عالم دارای درک و شعورند و از اعمال انسان‎ها فرحناک و یا غمناک می‎شوند یعنی اعمال انسان‎ها حتی بر جمادات نیز اثرگذار است و آنها را یا شاد می‎کند و یا می‎رنجاند و آنها نیز متقابلا انسانها را یا دعا می‎کنند یا نفرین، همچنانکه روز قیامت بر اعمال آدمیان گواهی خواهند داد.

امام صادق(علیهالسلام) فرمود: نمازهاى خود را در مکان‏هاى مختلف بخوانید، زیرا مکان‏ها نیز در قیامت بر اعمالتان شهادت خواهند داد.

پیامبر اکرم فرمود: یا أباذر ما من رجل یجعل جبهته فی بقعة من بقاع الأرض إلا شهدت له بها یوم القیامة و ما من منزل ینزله قوم إلا و أصبح ذلک المنزل یصلی علیهم أو یلعنهم؛ ای ابوذر فردی نیست که پیشانی خود را بر قطعه‎ای از زمین (برای خدا و به حال سجده) بر زمین گذارد جز آن که آن قطعه زمین، در روز قیامت برای او گواهی دهد، و هیچ منزل و جایگاهی نیست که مردمی در آن منزل فرو آیند جز آنکه آن منزل و جایگاه بر آنان درود فرستد یا آنان را لعنت کند (بستگی به عمل آنها در آن قسمت از زمین دارد).

به عبارت دیگر همه موجودات عالم دارای درک و شعورند و از اعمال انسان‎ها فرحناک و یا غمناک می‎شوند یعنی اعمال انسان‎ها حتی بر جمادات نیز اثرگذار است و آنها را یا شاد می‎کند و یا می‎رنجاند و آنها نیز متقابلا انسانها را یا دعا می‎کنند یا نفرین، همچنانکه روز قیامت بر اعمال آدمیان گواهی خواهند داد.

امام صادق(علیهالسلام) فرمود: نمازهاى خود را در مکان‏هاى مختلف بخوانید، زیرا مکان‏ها نیز در قیامت بر اعمالتان شهادت خواهند داد.

6- شهادت وجدان

یکى دیگر از شاهدان روز قیامت، عقل و وجدان بیدار شده انسان است. در قرآن آیات بسیارى آمده که بارها انسان با کمال صراحت به گناه و انحراف خود اقرار مى‏کند، اقرارى از عمق جان و از تمام وجود، اقرارى که شاید از اقرار هر شاهدى پرسوز و گدازتر باشد. 

جالب این که در آن روز خداوند نیز وجدان را قاضى قرار مى‏دهد و به انسان خطاب مى‏فرماید: «اِقْرَء کِتابَک کَفى‏ بِنَفسِکَ الیَومَ عَلَیکَ حَسِیباً»؛ نامه عمل خود را بخوان، امروز روح و روان تو براى این که علیه تو گواهى دهند، کافى است.

آرى، بر فرض در روز قیامت هیچ دادگاه و حسابگرى هم نباشد، تمام وجود ما بر خودمان گواهى مى‏دهند و این براى کیفر و پاداش کافى است.

در مناجات مى‏خوانیم: خدایا! هرگاه حساب مرا به خود من واگذار کنى، جزاى خویش را جز قهر و غضب و آتش دوزخ تو چیز دیگرى نمى‏دانم!

7- شهادت اعضاى بدن

یکى از شاهدان در قیامت، اعضاى بدن (دست و پا و پوست و زبان) هستند. قرآن مجید مى‏فرماید: «یَومَ تَشهَدُ عَلَیهِم اَلسِنَتُهُم و اَیدِیهِم وَ اَرجُلُهُم بِما کانُوا یَعمَلُونَ»؛ روزى که زبان و دست و پاهاى مردم بر آنان گواهى مى‏دهند.

و گاهى بر دهان مُهر خورده، و تنها دست و پاها سخن مى‏گویند، «اَلیَومَ نَختِمُ عَلى اَفواهِهِم وَ تُکَلِّمُنا اَیدِیهِم و تَشهَدُ اَرجُلَهُم بِمَا کانُوا یَکسِبُونَ»؛ روزى که بر لب‏هاى آنان مُهر مى‏زنیم و تنها دست آنان با ما حرف مى‏زند و پاهایشان گواهى مى‏دهند که در دنیا به کجاها رفتند و چه کارها کردند.

در آیه دیگر مى‏خوانیم: «شَهِدَ عَلَیهِم سَمعُهُم و اَبصارُهُم و جُلودُهُم بِمَا کانُوا یَعمَلونَ»؛ روز قیامت، گوش و چشم‏ها و پوست‏هایشان به آنچه در دنیا عمل کرده‏اند، گواهى مى‏دهند.

وقتی انسان این گواهى را از اعضاى بدن خود مى‏بیند، با کمال ناراحتى و شرمندگى به پوست خود مى‏گوید: «قالُوا لِجُلودِهِم لِمَ شَهِدتُم عَلَینا»؛ چرا و چگونه در این روز از گناهان رسوا و شرم‏آورى که توسّط تو مرتکب شده‏ام پرده برداشته و گواهى مى‏دهى؟! پوست جواب مى‏دهد: «قالُوا اَنطَقَنا اللهُ الَّذِى اَنطَقَ کُلَّ شَى‏ءٍ»؛ خداوندى که همه چیز را به نطق و گفتگو درمى‏آورد، ما را به گواهى و سخن گفتن وادار نمود.

وقتی انسان این گواهى را از اعضاى بدن خود مى‏بیند، با کمال ناراحتى و شرمندگى به پوست خود مى‏گوید: «قالُوا لِجُلودِهِم لِمَ شَهِدتُم عَلَینا»؛ چرا و چگونه در این روز از گناهان رسوا و شرم‏آورى که توسّط تو مرتکب شده‏ام پرده برداشته و گواهى مى‏دهى؟! پوست جواب مى‏دهد: «قالُوا اَنطَقَنا اللهُ الَّذِى اَنطَقَ کُلَّ شَى‏ءٍ»؛ خداوندى که همه چیز را به نطق و گفتگو درمى‏آورد، ما را به گواهى و سخن گفتن وادار نمود.

علامه طباطبایى(ره) در تفسیر این آیات مى‏فرماید: شهادت اعضا، زمانى واقعیت دارد که هر یک از اعضا در دنیا داراى شعور باشند و از عمل انسان آگاه باشند وگرنه هر گاه در قیامت خداوند به اعضا شعور بدهد و یا در آن روز به آنها آگاهى و صوت بدهد که شهادت نخواهد بود. زیرا شاهد باید به هنگام عمل، هم حاضر باشد و هم عالم باشد تا بتواند ماجرا را دریابد و براى روزى دیگر گواهى بدهد. بنابراین همه اعضاى ما در این عالم داراى یک نوع آگاهى و شعورند، گرچه نوع آن علم و شعور با علم و شعور ما فرق داشته باشد.

در آیه‎ای دیگر آمده است: «وَلا تَقْفُ ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ اِنَّ السَّمعَ وَ البَصَرَ وَالفُؤادَ کُلُّ اولئِکَ کانَ عَنهُ مَسئولاً»؛ از آنچه که نمى‏دانى پیروى مکن، زیرا که هر یک از گوش و چشم و دل تو در روز قیامت مورد سؤال قرار مى‏گیرند.

گرچه بعضى خواسته‏اند بگویند که مراد از سؤال از چشم و گوش، سؤال از صاحبان چشم و گوش است، ولى با توجه به آیات دیگر که مى‏فرماید: در قیامت خود اعضا شهادت مى‏دهند، هیچ دلیلى بر این که آیه را بر خلاف ظاهر آن معنا کنیم نداریم.

در حدیث مى‏خوانیم: گواهى اعضا تنها مخصوص افراد فاسق و مجرمانى است که باید گرفتار عذاب الهى شوند، و در باره مؤمن این گواهى‏ها در کار نیست و تنها نامه عملشان را به دست راستشان مى‏دهند و آنان شادى‏کنان دیگران را نیز به خواندن نامه عمل خود ترغیب مى‏کنند.

«وَلا تَقْفُ ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ اِنَّ السَّمعَ وَ البَصَرَ وَالفُؤادَ کُلُّ اولئِکَ کانَ عَنهُ مَسئولاً»؛ از آنچه که نمى‏دانى پیروى مکن، زیرا که هر یک از گوش و چشم و دل تو در روز قیامت مورد سؤال قرار مى‏گیرند.

8- شهادت زمان

حضرت على(علیه‎السلام) فرمود: «ما مِن یَومٍ یَمُرُّ عَلى ابنِ آدَمَ اِلاّ قالَ لَه ذلِکَ الیَومُ: أنَا یَومٌ جَدِیدٌ و أنَا عَلَیکَ لَشَهِیدٌ ... اَشهَدُ لَک بِهِ یَومَ القِیامَةِ»؛ هیچ روزى بر انسان نمى‏گذرد مگر آن که آن روز به انسان هشدار مى‏دهد که من امروز براى تو روز جدیدى هستم و گواه کارهایى خواهم بود که امروز انجام مى‏دهى و در روز قیامت به آنها شهادت خواهم داد، بنابراین سعى کن که از این روز استفاده کامل کرده و اعمالى را در راه سعادت ابدى خودت انجام دهى.

امام سجاد(علیهالسلام) فرمود: «هذَا یَومٌ حادِثٌ جَدِیدٌ وَ هُوَ عَلَینا شاهِدٌ عَتِیدٌ»؛ امروز روز تازه و جدیدى است و در قیامت گواه اعمالى است که در آن انجام مى‏دهیم.

 

9- شهادت اعمال انسان

یکی از شاهدان در قیامت، خود اعمال و کردارهاى انسان است که در برابر انسان مجسّم و نمودار مى‏شوند. آرى، همین که عمل در آن نظام خود را نشان داد، دیگر هیچ راهى براى انکار وجود ندارد.

مسأله تجسم عمل در قرآن و روایات بسیار مطرح است که ما به نمونه‏اى از آنها اشاره مى‏کنیم:

 - «یَومَ تَجِدُ کُلُّ نَفسٍ ما عَمِلَت مِن خَیرٍ مُحضَراً»؛ روزى که هر کس آنچه کار نیک انجام داده در برابر خود حاضر مى‏بیند.

- «وَ وَجِدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً»؛ روز قیامت انسان رفتار و کردار دنیایى خود را در برابر خود حاضر مى‏یابد.

- «وَ لا تُجزَونَ اِلاّ ما کُنتُم تَعمَلونَ»؛ جزایى براى شما نیست، مگر همان عمل خودتان که گریبانگیر شما مى‏شود.

- «یَحمِلونَ اَوزارَهُم عَلى ظُهُورِهِم»؛ گناهانى که در دنیا به صورت کار و انرژى از انسان صادر شده، در آن روز به‏ صورت بارى بر دوش او سنگینى مى‏کند.

- در دنیا افراد متموّلى که تنها به فکر ذخیره کردن پول و ثروت خود هستند و به فریاد محرومان نمى‏رسند در حالى که دل صدها فقیر از بینوایى و ندارى مى‏سوزد، در قیامت همان پول‎ها و سکّه‏ها داغ و به پیشانى و پهلوى زراندوزان گذارده مى‏شود. این سوز در برابر آن سوز.

حضرت على(علیهالسلام) فرمود: هیچ روزى بر انسان نمى‏گذرد مگر آن که آن روز به انسان هشدار مى‏دهد که من امروز براى تو روز جدیدى هستم و گواه کارهایى خواهم بود که امروز انجام مى‏دهى و در روز قیامت به آنها شهادت خواهم داد، بنابراین سعى کن که از این روز استفاده کامل کرده و اعمالى را در راه سعادت ابدى خودت انجام دهى.

- افرادى که در دنیا با گرفتن ربا اعتدال جامعه را به هم مى‏زنند، در قیامت نیز با داشتن یک شکم بزرگ، اعتدال ایستادن و حرکت از آنان گرفته مى‏شود.

- امام صادق(علیهالسلام) در تفسیر آیه 179 سوره آل عمران مى‏فرماید: اموالى که در دنیا مورد بخل قرار گرفته و مالیات اسلامى آن پرداخت نشده است، در قیامت به صورت مارى به گردن صاحبش انداخته مى‏شود.

- کسى که در دنیا غیبت شخصى را در محله‏ى دیگرى کرده است، این زبان درازى و نیش‏زدن دنیایى، سبب مى‏شود در آخرت زبانش از دهان بیرون آمده و به قدرى دراز مى‏شود که روى زمین قرار گرفته و مردم آن را لگد کنند و این یک نوع تجّسم عمل است.

در روایات ما از مسأله تجسّم اعمال بارها سخن به میان آمده است، چنانکه شیخ بهائى مى‏فرماید: جملاتى که تنها از رسول خدا(صلى الله علیه و آله) در باره تجسّم اعمال در قیامت وارد شده، از بس زیاد است که قابل شمارش نیست.

بنابراین یکى از شاهدان و گواهان در قیامت، همان اعمال تجسّم‏یافته خود ماست، که در دنیا صورتى دارد و در آخرت شکل دیگرى به خود مى‏گیرند.

عذاب قیامت، نه انتقام است و نه عُقده و نه کیفرهاى قراردادى که قابل چانه‏زدن و تخفیفت باشد، بلکه عذاب قیامت عین همان کارهاى دنیایى خود ماست، چنانکه پیامبر اکرم(‏صلى الله علیه و آله) فرمودند: «الدُّنیا مَزرِعَةُ الآخِرَة»؛ دنیا مزرعه آخرت است.

در این قسمت دریافتیم که با توجه به این شاهدان ذره‎ای از اعمال بد و خوب ما گم نمی‎شود و همه آنها محاسبه می‎شوند با این وصف عقل حکم می کند که بیشتر مراقب اعمالمان باشیم.

بارالها!

روز قیامت، ما را در برابر آن همه شاهد، روسفید فرما! و نگذار که شرمنده تو و پیامبر اکرم و اهل بیت (علیهمالسلام) شویم.

 

 

شاکیان در قیامت

روز قیامت؛ دادگاه عدل الهى است. در این دادگاه علاوه بر سؤالاتى که از انسان مى‏شود و شاهدان متعدّد شهادت مى‏دهند، شاکیانى هم هستند که از انسان شکایت دارند، و از انسان به خاطر کم کاریش شوال می شود.

امام صادق(علیهالسلام) در روایتی برخی از شاکیان را معرفی میکنند و میفرمایند: شاکیان نزد خداون در روز قیامت عبارتند از:

1. مسجدی که مردم در آن نماز نمی‎خوانند. 2. عالمی که در میان نادانان گرفتار شده باشد.(و از علم او استفاده نمی‎شود) 3. قرآنی که غبار گرفته باشد و اهل منزل آن را قرائت نکرده‎ا‎ند.

با استفاده از آیات قرآن کریم و روایات درمی‎یابیم که چند چیز در قیامت از انسان شکایت می‎کنند.

شکایت قرآن کریم

یکى از شکایت کنندگان در قیامت، قرآن کریم است. پیامبر اکرم(‏صلى الله علیه و آله) فرمودند: «یَجِى‏ءُ یَومَ القِیامَةِ ثَلاثَةٌ یَشکُونَ: اَلمُصحَفُ وَالمَسجِدُ وَ العِترَةُ»؛ روز قیامت سه چیز براى شکایت از مردم به صحنه مى‏آید: یکى قرآن، یکى مسجد و دیگرى اهل‏بیت‏(علیهم‎السلام) . 

ممکن است قرآن در روز قیامت از دو دسته هوادار و مخالف شاکى باشد و در دادگاه عدل خداوند، جلو آنها را بگیرد.

الف: شکایت قرآن از هواداران

شاید شکایت قرآن به این مضمون باشد:

 خدایا! با این که دستور تلاوت قرآن آمده، ولى بسیارى از مسلمانان حتى نتوانستند از رو مرا بخوانند.

 خدایا! بعضى که مرا مى‏خواندند، حقِ‏ّ تلاوتم را ادا نمى‏کردند، یعنى بدون طهارت و وضو و تدبّر به سراغم مى‏آمدند و یا در تلاوتم عجله مى‏کردند.

 خدایا! بعضى آیات مرا مى‏خواندند و مى‏فهمیدند، ولى عمل نمى‏کردند.

  خدایا! بعضى که عمل مى‏کردند، به دیگران نمى‏رساندند.

خدایا! بعضى در عمل به قرآن حتى از مخالفان قرآن هم عقب‏تر ماندند. چنانکه حضرت على (علیه‎السلام) در وصیت خود مى‏فرماید: مبادا دیگران در عمل به قرآن و استفاده از رهنمودهاى آن از شما مسلمانان جلو باشند.

خدایا! بعضى تنها به آیات عبادى و فردى عمل مى‏کردند و نسبت به هجرت و جهاد و ایثار و سیاست که در متن آیاتم بود، بى‏اعتنا بودند و به بعضى آیات ایمان مى‏آوردند و نسبت به بعضى آیات بى‏تفاوت بودند.

خدایا! بعضى به‏ جاى آن که مرا قانون بدانند، وسیله نان دانسته و مال‏التّجاره خود قرار دادند، از خواندن و چاپ کردنم سرمایه‏اندوزى‏ها کردند.

خدایا! بعضى که در فکر و روح خود انحرافى داشتند، آیات متشابه را (که چند نوع مى‏توان معنا کرد) دستاویز اهداف خود قرار دادند.

خدایا! بعضى به جاى این که در تفسیرم از مفسّران واقعى و پیامبر اکرم(‏صلى الله علیه و آله) و اهل‏بیت(‏علیهم‎السلام) استمداد نمایند، از سلیقه‏هاى شخصى خود در تفسیر آیات کمک مى‏گرفتند.

خدایا! بعضى مرا وارونه معنا کردند و بعضى خوب مرا شناختند، ولى حقائق مرا نادیده گرفته و کتمان نمودند

خدایا! به جاى این که مرا براى دل‏هاى زنده بخوانند، بر مردگان خواندند.

خدایا! به جاى آن که مرا جزو اصیل‏ترین موادّ درسى قرار دهند، مرا از میان برنامه‏هاى درسى و نسل تحصیل کرده جدا کردند.

خدایا! بعضى تنها به هنگام تفأّل، استخاره و سوگند به سراغم مى‏آمدند.

گرچه در حدیث شکایت قرآن تنها درباره تحریف و قطعه قطعه کردن آمده است، لیکن آنچه را ما از زبان حال قرآن نقل کردیم یک واقعیّتى است که از طرف هواداران قرآن بر سر قرآن آمده است.

ب: شکایت قرآن از مخالفان

قرآن از مخالفان خود چنین شکایت مى‏کند:

خدایا! مرا ساخته فکر بشر دانستند.

خدایا! مرا افسانه‏هاى پیشینیان دانستند.

خدایا! شنیدن تلاوت مرا ممنوع کردند.

خدایا! به آورنده من تهمت سحر و جنون و کِهانت و کذب زدند.

خدایا! مرا مى‏شنیدند، ولى لجاجت کرده و ایمان نمى‏آوردند.

خدایا! هنگامى که راهى براى انکار من نداشتند، مى‏گفتند: قرآن دیگرى براى ما بیاور و آن را تبدیل و تغییر بده.

شکایت رسول خدا(صلى الله علیه و آله)

در قرآن مى‏خوانیم که پیامبر اکرم(صلى الله علیه و آله) در روز قیامت نزد خداوند شکایت کرده و مى‏گوید: «یا رَبِ‏ّ اِنَّ قَومِى اتَّخَذوا هذَا القُرآنَ مَهجُوراً»؛ پروردگارا! امت من، قرآن را کنار گذاشته و مهجور کردند. 

خدایا! آنان یا قرآن را نخواندند، یا تدبّر نکردند و یا عمل نکردند و یا به دیگران نرساندند. به جاى این که براى زنده‏ها بخوانند، تنها بر مرده‏ها خواندند، به جاى این که کتاب زندگى و قانون قرار دهند، کتاب تشریفات و سوگند قرار دادند.

به جاى آن که روبرو قرار دهند، پشت سر گذاردند، به جاى آن که از آن نور بگیرند، به وسیله آن پول گرفتند.

به جاى آن که آیات آن را به دل بنشانند، فقط بر کاغذ نوشتند و به جاى آن که او را حفظ نمایند، فراموش نمودند.

قوانین آن تغییر کرد، حدود آن رها شد، توحید و بندگى حقّ که به آن امر کرده بود، به اطاعت از طاغوت تبدیل شد.

به جاى این که تربیت یافتگان آن دشمن خدا را بترسانند، از دشمن خدا ترسیدند، به جاى این که با هم متّحد شوند، از هم گسستند و به جاى وارستگى، به شرق و غرب وابسته شدند.

اطلاعات مسلمانان از حقوق شرق و غرب بیش از آگاهى آنها از آیات حقوقى قرآن بود و قوانین اجتماعى و اخلاقى و اقتصادى آن به کلّى رها شد.

در قرآن کریم آیه‎ای است که نسبت غربت قرآن سخن به میان آمده است: «وَ قَالَ الرَّسُولُ یا رَبِ‏ّ اِنَّ قَومِى اتَّخَذوا هَذا القُرآنَ مَهجُوراً.»

این آیه انسان را تکان می‎داد که قرآن در نزد عموم ما مهجور است. مسلمانانى که سرانشان به ضعیف زور مى‏گویند و به قوى باج مى‏دهند، بازار ربا و بهره در میانشان رواج دارد، در بعضى کشورها مغازه‏هاى شراب‏فروشى باز است، مسلمانانى که ترسو، جاهل، وابسته، متفرّق، غافل، فقیر و اسیر افکار بیگانگانند، چگونه مى‏توانند رضاى خدا و رسولش را جلب نمایند؟

 آرى، یکى از شاکیان  در قیامت رسول اکرم(‏صلى الله علیه و آله) است.

شاکی سوم، مسجد

یکى از شاکیان در قیامت، مسجد است. در حدیث مى‏خوانیم که رسول خدا(صلى الله علیه و آله) فرمود: روز قیامت مسجد به درگاه خداوند از مسلمانان شکایت مى‏کند و مى‏گوید: «یا رَبِ‏ّ عَطِّلُونِى و ضَیِّعُونِى»؛ خدایا! مرا تعطیل و حقّم را ضایع کردند.

برخی از مساجد از غربت خاصی برخوردار هستند که مردم برای نماز به آنجا نمی‎روند که این نوع مساجد در قیامت شکایت می‎کنند.

با آن که پیامبر اکرم(صلى الله علیه و آله) درباره رفتن به مسجد فرمود: خداوند براى هر گامى که به سوى مسجد برداشته شود ده پاداش مى‏دهد و ده لغزش را مى‏بخشد و ده درجه مرحمت مى‏فرماید، باز هم مساجد خلوت بود.

شاکی چهارم؛ رهبران آسمانى

از جمله شاکیان در قیامت، رهبران آسمانى مى‏باشند. در روایتی مى‏خوانیم که روز قیامت اهل بیت پیامبر(علیهم‎السلام) به عنوان شکایت مى‏گویند: «یا رَبِ‏ّ قَتَلُونَا وَ طَرَّدُونَا وَ شَرَّدُونَا»؛ خدایا! ما را کشتند و تبعید و آواره ساختند. ایشان می‎فرمایند:

خدایا! به ‏جاى پذیرفتن رهبرى بر حقّ ما، به سراغ مفسدان و طاغوت‏ها رفتند.

خدایا! به جاى مودّت و محبّت که مزد رسالت پیامبر اسلام(‏صلى الله علیه و آله) بود، قرن‏ها بر سر منبرها و در نمازها به ما لعنت مى‏کردند.

خدایا! مقدسّانِ سبک‏سر کج‏فهم و عیّاشانِ دنیاپرست و مقام‏پرستانِ بیعت شکن، در قالب تدیّن و دیندارى با تمام قوا با ما مخالفت کردند.

خدایا! قدر تنها یادگار رسول‏ خدا(‏صلى الله علیه و آله)، دخترش حضرت فاطمه(‏علیهاالسلام) را نگه نداشتند و به او سیلى ‏زده و حقّش را غصب نموده و خود و فرزندانش را شهید کردند.

خدایا! سر مبارک مولود کعبه و وصىّ پیامبر(صلى الله علیه و آله)، حضرت على(علیه‎السلام) را با شمشیر شکافتند و جنازه امام حسن(علیه‎السلام) را تیرباران کردند و بدن امام حسین(‏علیه‎السلام) را زیر سم اسبان رها کردند و عترت او را به اسارت بردند و امامان دیگر را هم در غل و زنجیر و زندان و تبعید و محاصره به شهادت رساندند و حتّى گنبد و بارگاه‏ برخی از آنان را خراب کردند و بالاخره چنان وضعى پیش آوردند که به ناچار حضرت مهدى(عجّل‏الله‏ تعالى‏ فرجه) هم به امر الهى، از چشم مردم پنهان و غیبت اختیار کردند!

بارالها! ما را در روز قیامت از افرادى که مورد شکایت این شاکیان هستند، قرار مده.

احادیثی درباره ی قیامت

1- محو شدن حسنات در قیامت به دلیل ...

پیامبر صلى الله علیه و آله :

یُؤتى بِاَحَدٍ یَومَ القیامَةِ یوقَفُ بَینَ یَدَىِ اللّه‏ِ وَ یُدفَعُ إِلَیهِ کِتابُهُ فَلایَرى حَسَناتِهِ فَیَقولُ: اِلهى لَیسَ هذا کِتابى فَاِنّى لا اَرى فیها طاعَتى! فَیُقالُ لَهُ: اِنَّ رَبَّکَ لا یَضِلُّ وَ لایَنسى ذَهَبَ عَمَلُکَ بِاغتیابِ النّاسِ ثُمَّ یُؤتى بِآخَرَ وَ یُدفَعُ اِلَیهِ کِتابُهُ فَیَرى فیهِ طاعاتٍ کَثیرَةً فَیَقولُ: اِلهى ما هذا کِتابى فَاِنّى ما عَمِلتُ هذِهِ الطّاعاتِ فَیُقالُ: لاَِنَّ فُلانا اغتابَکَ فَدُفِعَت حَسَناتُهُ اِلَیکَ؛

روز قیامت فردى را مى‏آورند و او را در پیشگاه خداوند نگه مى‏دارند و کارنامه‏اش را به او مى‏دهند، اما حسنات خود را در آن نمى‏بیند. عرض مى‏کند: الهى! این کارنامه من نیست! زیرا من در آن طاعات خود را نمى‏بینم! به او گفته مى‏شود: پروردگار تو نه خطا مى‏کند و نه فراموش. عمل تو به سبب غیبت کردن از مردم بر باد رفت. سپس مرد دیگرى را مى‏آورند و کارنامه‏اش را به او مى‏دهند. در آن طاعت بسیارى را مشاهده مى‏کند. عرض مى‏کند: الهى! این کارنامه من نیست! زیرا من این طاعات را بجا نیاورده‏ام! گفته مى‏شود: فلانى از تو غیبت کرد، حسنات او به تو داده شد.(جامع الاخبار، ص 412)

2- نورانیت شخصی که شهادت حق دهد

پیامبر صلى الله علیه و آله :

وَ مَن شَهِدَ شَهادَةَ حَقٍّ لِیُحیِىَ بِها حَقَّ امرِى‏ءٍ مُسلِمٍ اَتى یَومَ القیامَةِ وَ لِوَجهِهِ نورٌ مَدَّ البَصَرِ تَعرِفُهُ الخَلایِقُ بِاسمِهِ وَ نَسَبِهِ ؛

کسى که براى زنده کردن حق یک مسلمان، شهادت حقّ بدهد، روز قیامت در حالى آورده مى‏شود که پرتو نور چهره‏اش، تا چشم کار مى‏کند دیده مى‏شود و خلایق او را به نام و نسب مى‏شناسند.(کافى، ج 7، ص 381، ح 1)

3- بازخواست در قیامت به اندازه عقل

امام باقر علیه‏السلام:  إنَّ اللّه‏ تَبارَکَ وَتَعالى یُحاسِبُ النّاسَ عَلى قَدرِ ما آتاهُم مِنَ العُقُولِ فِى الدُّنیا؛

خداوند (در روز قیامت) از بندگانش به مقدار عقلى که به آنها داده بازخواست خواهد کرد.

(غررالحکم، ج 6، ص 441، ح 10926)

4- برطرف شدن اندوه در قیامت

امام رضا علیه السلام:مَـن فـرّج عن مـومـن فـرّج الله عَن قَلبه یـَوم القیامة؛

هر کس اندوه و مشکلى را از مومنى بر طرف نماید خداوند در روز قیامت انـدوه را از قلبش بر طرف سازد.

(اصول کافى، ج 3، ص 268)

5- ترس از خدا امنیت در قیامت

امام حسین علیه السلام:

لا یأمَن یومَ القیامَةِ إلاّ مَن خافَ الله فِی الدُّنیا؛

کسی در قیامت در امان نیست مگر کسی که در دنیا ترس از خدا در دل داشت.(مناقب ابن شهر آشوب، ج4، ص 69)

6- باریک بینی در قیامت به اندازه عقل بندگان

امام باقر علیه‏السلام :

اِنَّما یُداقُّ اللهُ العِبادَ فی الحِسابِ یَومَ القِیامَةِ علی قَدرِ ما اَتاهُم مِن العُقُولِ فِی الدُّنیا؛

خدا در روز قیامت نسبت به حساب بندگانش به اندازه عقلی که در دنیا به آنها داده است باریک بینی می کند.

(اصول کافی، ج 1، ص 12)

7- مشاهده قیامت همزمان با مرگ

پیامبر صلى الله علیه و آله :

اِذا ماتَ اَحَدُکُم فَقَد قامَت قیامَتُهُ، یَرى ما لَهُ مِن خَیرٍ وَ شَرٍّ؛

هرگاه یکى از شما بمیرد، قیامتش برپا مى‏شود و خوبى‏ها و بدى‏هاى خود را مى‏بیند.(کنزالعمّال، ح 42123)

8- اولین چیز در ترازو عمل

پیامبر صلى الله علیه و آله :

اَوَّلُ ما یوضَعُ فى میزانِ العَبدِ یَومَ القیامَةِ حُسنُ خُلقِهِ؛

نخستین چیزى که روز قیامت در ترازوى اعمال بنده گذاشته مى‏شود، اخلاق خوب اوست. (قرب الإسناد، ص 46، ح 149)

9- پشیمان ترین فرد در قیامت

امام صادق علیه السلام:

اِنَّ مِن اَعظَمِ النّاسِ حَسرَهً یَومَ القِیامَهِ، مَن وَصفَ عَدلاً ثُمَّ خالَفَهُ اِلَى غَیرِه؛

پشیمان ترین شخص در روز قیامت، کسى است که براى مردم از عدالت سخن بگوید، اما خودش به دیگران عدالت روا ندارد.

(وسائل الشیعه، ج15، ص 295)

10- دورترین افراد در قیامت از خدا

امام محمد باقر علیه السلام:

الجَبّارونَ اَبعَدُ النّاس منَ اللهِ عزُّ و جلَّ یومَ القیامَةِ؛

دورترین مردم ار خداوند عزّو جل در روز قیامت سرکشانِ متکبّر هستند.(جهادالنفس، ص254)

11- روزه یاد آور قیامت

امام رضا علیه السلام فرمود:

انما امروا بالصوم لکى یعرفوا الم الجوع و العطش فیستدلوا على فقر الاخر؛

مردم به انجام روزه امر شده‏اند تا درد گرسنگى و تشنگى را بفهمند و به واسطه آن فقر و بیچارگى آخرت را بیابند.

(وسائل الشیعه، ج 4، ص 4، ح 5 _ علل الشرایع، ص 10)

11-بزرگترین افسوس

امام علی علیه السلام فرمود:

إنَّ اعظَمَ الحَسَرَاتِ یَومَ القیامَةِ حَسرَةُ رَجُل کَسَبَ مالاً فی غَیرِ طاعَةِ اللهِ فوَرِثَهُ رَجُلٌ فانفَقَهُ فی طاعَةِ اللهِ سُبحانَهُ فَدَخَلَ بِهِ الجَنّة وَ دَخَلَ الاوَّلُ بِهِ النّارَ.

روز قیامت بزرگترین افسوس،ُ افسوس مردی است که مالی را به ناروا گردآورده به دوزخ رود و آن مال را برای کسی به ارث گذارد که در طاعت خداوند سبحان خرجش نموده به بهشت رود.(نهج البلاغه حکمت 429)

زمان‌ و مکان قیامت!

قیامت‌ چه‌ موقع‌ بر پا میشود؟ یا جای‌ قیامت‌ کجاست‌؟ آیا در زمین‌ است‌؟ در یکی‌ از کرات‌ آسمانی‌ است‌؟ آنجائی‌ که‌ خداوند عزّ وجلّ، بهشت‌ و جهنّم‌ را برای‌ مؤمنین‌ و کافرین‌ قرار داده‌ کجاست‌؟ محلّش‌ کجاست‌؟ زمانش‌ کی‌ خواهد بود؟  برای پاسخ مقدّمه‌ای‌ را ذکرمی نمائیم‌، و پس‌ از بیان‌ این‌ مقدّمه‌ معلوم‌ میشود که‌ زمان‌ قیامت‌ کی‌ میباشد و مکان‌ بهشت‌ و جهنّم‌ کجاست‌.

 کما اینکه‌ از پیغمبر أکرم‌ (صلّی‌ الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلّم)‌ سؤال‌ میکردند: قیام‌ چه‌ موقع‌ است‌؟ قیامت‌ کی‌ بر پا میشود؟ این‌ وعده‌ که‌ شما میدهید کی‌ میرسد؟ و در اذهان‌ مردم‌ و عامّة‌ طبقات‌ همینطور این‌ سؤال‌ از آن‌ زمان‌ هست‌.

 و آن‌ مقدّمه‌ اینست‌:   این‌ عالمی‌ که‌ ما در آن‌ زیست‌ می‌کنیم‌، عالم‌ مادّه‌ و طبیعت‌ است‌. یعنی‌ موجودات‌ این‌ عالم‌ دارای‌ مادّه‌ هستند و دارای‌ طبایع‌ مختلف‌. و لازمة‌ عالم‌ مادّه‌، زمان‌ و مکان‌ است‌. یعنی‌ هیچ‌ مادّه‌ای‌ که‌ خارج‌ از زمان‌ و مکان‌ باشد وجود ندارد، و زمان‌ و مکان‌ از عوارض‌ لاینفک این‌ جوهر مادّی‌ است‌.و لذا اسم‌ این‌ عالم‌ را جهان‌ طبع‌ و مادّه‌ گذارده‌اند.

 یک‌ عالم‌ دیگر داریم‌ که‌ در آن‌ مادّه‌ نیست‌، وآن عالم‌ مثال‌ و برزخ‌ است‌ که‌ در آنجا حقیقت‌ و ملکوت‌ موجودات‌ بسیار قوی‌تر و عجیب‌تر و شریف‌تر و عالِم‌تر و قادرتر است‌؛ و آن‌ جهان‌ بطور کلّی‌ از این‌ جهان‌ بسیار قوی‌تر است‌ از تمام‌ جهات‌.

 ولی‌ آن‌ عالم‌ بر این‌ عالم‌ احاطه‌ دارد؛ دنبال‌ این‌ عالم‌ نیست‌ که‌ این‌ عالم‌ طبع‌ و مادّه‌ سپری‌ شود؛ و چون‌ سپری‌ گردد، آن‌ زمانی‌ که‌ بدنبال‌ این‌ زمان‌ است‌ عالم‌ برزخ‌ و مثال‌ باشد.

 از عالم‌ مثال‌ و برزخ‌ بالاتر، عالم‌ نفس‌ است‌ که‌ در آنجا موجودات‌ خیلی‌ عجیب‌تر و قوی‌ترند. علمشان‌، ادراکشان‌، قدرتشان‌ بیشتر از عالم‌ برزخ‌ است‌.

 و آن‌ عالم‌ نیز دنبال‌ عالم‌ برزخ‌ نیست‌ که‌ بگوئیم‌ در زمانی‌ که‌ عالم‌ برزخ‌ سپری‌ شود در آن‌ زمان‌ عالم‌ قیامت‌ طلوع‌ میکند؛ چون‌ اصولاً عالم‌ قیامت‌ زمانی‌ نیست‌، مافوق‌ زمان‌ است‌.

 بنابراین‌ عالم‌ قیامت‌ که‌ ظهور تجلّیات‌ نفس‌ است‌ احاطة‌ بر عالم‌ برزخ‌ دارد.عالم‌ برزخ‌ احاطه‌ بر این‌ عالم‌ دارد؛ و عالم‌ قیامت‌ احاطه‌ بر عالم‌ برزخ‌. بنابراین‌ الآن‌، عالم‌ برزخ‌ و قیامت‌ موجود است‌. باز کردن این موضوع در الفاظ فلسفی ممکن است برای شما عزیزان سنگین و از حوصله شما خارج باشد پس ادامه بحث را در مثالی پی میگیریم امید است که مفید واقع شود .

تمثیل‌ حجاب‌ بین‌ عالم‌ طبیعت با عالم‌ قیامت‌ به‌ دیوار طولانی‌

 و با یک‌ مثال‌ شاید این‌ مسأله‌ خوب‌ روشن‌ شود:

 شما میدانید مثلاً ما فعلاً که‌ اینجا نشسته‌ایم‌ حال در هر  محلّی‌ است مثلا مسجدی‌،. فرض‌ کنید: در پشت‌ این‌ محلّ و این‌ مسجد یک‌ باغ‌ است‌ آنطور که‌ برای‌ ما از باغ های‌ برزخی‌ شرح‌ داده‌اند؛ از بهشت‌ برزخی‌ یا جهنّم‌ برزخی‌. و این‌ دیوار، دیواری‌ است‌ طولانی‌، یعنی‌ این‌ دیوار که‌ بین‌ ما و این‌ باغ‌ و یا این‌ گلستان و جهنّم‌ فاصله‌ دارد طولانی‌ است‌.

 به‌ ما میگویند: شما باید از اینجا حرکت‌ کنید و بروید در آن‌ باغ‌! و این‌ سیری‌ است‌ که‌ تمام‌ افراد بشر بدون‌ استثناء باید بکنند؛ همه‌ باید وارد عالم‌ برزخ‌ گردند.

عالم طبیعت و عالم برزخ و عالم قیامت در طول همدیگر قرار دارند به طوری که هریک که بالاتر است عالم پایین تر از خود را در بطن دارد.

 اگر انسان‌ در اثر تعلیمات‌ الهیه‌ و متابعت‌ از دستورات‌ خدا، تزکیة‌ نفس‌ کرد و به‌ مقام‌ طهارت‌ رسید و سرّش‌ را پاک‌ کرد، بطوریکه‌ بتواند موجودات‌ عالم‌ ملکوت‌ را در اینجا ببیند؛ او همینطوریکه‌ در این‌ مکان نشسته‌ است‌ یکسره‌ به‌ سراغ‌ دیوار میرود، و دیوار را با کلنگی‌ و با چکشی‌ میزند، میزند، میزند تا بالاخره‌ آنرا سوراخ‌ میکند، و کم‌کم‌ سوراخ‌ را توسعه‌ میدهد بطوریکه‌ بتواند از داخل‌ آن‌ وارد باغ‌ شود.

 در دنیاست‌، و لیکن‌ به‌ برزخ‌ رسیده‌ است‌. و راهش‌، راه‌ مجاهدة‌ با نفس‌ است‌؛ که‌ آنچه‌ را که‌ خدا میگوید پیروی‌ کند، و آنچه‌ را که‌ نفس‌ امّاره‌ امر میکند انسان‌ از آن‌ پرهیز نماید. و راه از میان بر داشتن دیوار همین مجاهدات است.

مثل این میماند که در بعضی‌ از کارخانجات‌ ریلی‌ روی‌ زمین‌ می‌سازند و سپس‌ چند چرخ‌ با تسمه‌ حرکت‌ میکند و دائماً به‌ روی‌ این‌ ریل‌ میگردد. و اگر یک‌ صندلی‌ و یک‌ صندوق‌ یا چیز دیگری‌ را بخواهند به‌ آخر کارخانه‌ ببرند روی‌ این‌ ریل‌ میگذارند، و حرکت‌ تسمه‌ و چرخ ها از سقف‌ کارخانه‌ که‌ به‌ این‌ ریل‌ متّصل‌ است‌ موجب‌ حرکت‌ این‌ چیز خواهد شد تا به‌ انتهای‌ کارخانه‌ برسد.

 شما خود را روی‌ این‌ ریل‌ ببینید که‌ در کنار دیوار زمان‌ و به‌ موازات‌ آن‌ کشیده‌ شده‌ است‌. و این‌ تسمة‌ عالم‌ غیب‌، چرخ های‌ زمان‌ را به‌ حرکت‌ در آورده‌ و بالنّتیجه‌ صندلی‌ شما را که‌ بر روی‌ آن‌ نشسته‌اید حرکت‌ میدهد و پیوسته‌ به‌ جلو می‌آورد.

و دائماً پیوسته‌ بدون‌ اختیار و اراده‌ شما جلوتر میرود ؛ دائماً این‌ چرخ ها در حرکت‌ است‌ و انسان‌ را خواهی‌ نخواهی‌ به‌ جلو میبرند، تا هنگامیکه‌ مرگ‌ انسان‌ فرا رسد و دیوار به‌ پایان‌ رسد و به‌ نقطة‌ آخر کارخانه‌ منتهی‌ گردد. این‌ دیوار سدّ بین‌ ما و شما و بین‌ عالم‌ برزخ‌ است‌.

بنابراین‌، برزخ‌ در پشت‌ این‌ دیوار زمان‌ موجود است‌. حورالعین‌ در پشت‌ این‌ دیوار حاضرند، درخت‌ها، آب‌ها، نسیم‌ها، ارواح‌ طیبه‌ و طاهره‌، و عذاب‌ها و نقمت‌ها همه‌ حاضرند؛ امّا یک‌ دیوار هست‌، یک‌ حجاب‌ هست‌، یک‌ پرده‌ای‌ است‌ که‌ مانع‌ از رؤیت‌ میشود.

 آن‌ مردانی‌ که‌ در راه‌ خدا به‌ امر خدا حرکت‌ می‌کنند، وارد میشوند؛ افرادی‌ که‌ حرکت‌ نمی‌کنند وارد نمی‌شوند تا اینکه‌ مرگ‌ آنها فرا رسد؛ و آنان‌ نیز راه‌ به‌ برزخ‌ را طی کرده‌اند تا به‌ زمان‌ مرگ‌ رسیدند.

 و مرگ‌ در حقیقت‌ آنان‌ را به‌ مرگ‌ نرسانده‌ است‌، بلکه‌ موجب‌ اطّلاع‌ آنان‌ از احوالات‌ برزخ‌ شده‌ است‌؛ کما اینکه‌ الآن‌ برزخ‌ هست‌ و اطّلاعی‌ ندارند، دیوار فاصله‌ است‌. این‌ راجع‌ به‌ برزخ‌.

و اما قیامت:

فرض‌ کنید آن‌ کسانی‌ که‌ وارد برزخ‌ شده‌اند، پشت‌ آنها باز هم‌ باغی‌ است‌ به‌ نام‌ قیامت‌، به‌ نام‌ تجلّیات‌ نفس‌؛ ولی‌ باز هم‌ بین‌ آن‌ باغ‌ و بین‌ این‌ باغ‌ برزخی‌، دیواری‌ فاصله‌ است‌.

 اگر آن‌ کسانی‌ که‌ در عالم‌ مثال‌ وارد شده‌اند بتوانند با تزکیة‌ نفس‌ و مجاهدة‌ با نفس‌ امّاره‌ (قَدْ أَفْلَحَ مَن‌ زَکاهَا) خود را از لَوث‌ عالم‌ ماده پاک‌ کنند و سرّ خود را تطهیر نمایند، و غیر خدا را در عالم‌ وجود خود داخل‌ نکنند و تمام‌ کارها و افکار و حرکات‌ و سکنات‌ آنها طبق‌ امر خدا باشد، آن‌ حجاب‌ قیامتی‌ هم‌ از جلوی‌ چشم‌ آنها برداشته‌ میشود، و با اینکه‌ در دنیا هستند و روی‌ زمین‌ طبع‌ و عالم‌ زمان‌ زیست‌ می‌کنند، از برزخ‌ وارد عالم‌ نفس‌ و قیامت‌ شده‌ و آن‌ بهشت‌هائی‌ که‌ در عالم‌ قیامت‌ وعده‌ داده‌ شده‌ است‌ همه‌ در نزد آنان‌ حاضر و مشهود است‌.

 افرادی‌ که‌ این‌ کار را نمی‌کنند، رفته‌اند در برزخ‌؛ امّا نمی‌توانند بروند در قیامت‌؛ آنان‌ باز هم‌ باید آن‌ دیواری‌ که‌ در جلوی‌ آنان‌ قرار دارد و بین‌ آنان‌ و قیامت‌ فاصله‌ شده‌ است‌ را طی کنند تا برسند به‌ زمانی‌ که‌ در نفخ‌ صور در عالم‌ قیامت‌ حاضر شوند.

 بنابراین‌، قیامت‌ در عرض‌ برزخ‌ نیست‌؛ در طول‌ آنست‌. ولیکن‌ انکشاف‌ عالم‌ قیامت‌ و معرفت‌ بر خصوصیات‌ و احوال‌ و خواصّ و آثار آن‌ عالم‌ متوقّف‌ بر از بین رفتن صور مادی و جذب در ‌ عالم‌ برزخ‌ است‌.برزخ‌ و قیامت‌ انسان‌ در خود اوست‌ و میتواند در دنیا به‌ آن‌ برسد

بنابراین‌ افرادی‌ که‌ در دنیا هستند، میتوانند هم‌ به‌ برزخ‌ برسند و هم‌ به‌ قیامت‌، و مشاهده‌ کنند که‌ عالم‌ برزخ‌ بر این‌ عالم‌ طبیعت احاطه‌ دارد، و عالم‌ قیامت‌ بر عالم‌ برزخ‌ و دنیا هر دو احاطه‌ دارد.

 پس‌ از بیان‌ این‌ مطلب‌ که‌ به‌ عنوان‌ مقدّمه‌ یادآور شدیم‌، معلوم‌ میشود که‌ اگر از ما سؤال‌ کنند که‌ زمان‌ قیامت‌ چه‌ موقع‌ است‌؟ جواب‌ آن‌ چیست‌.

اگر انسان‌ در اثر تعلیمات‌ الهیه‌ و متابعت‌ از دستورات‌ خدا، تزکیة‌ نفس‌ کرد و به‌ مقام‌ طهارت‌ رسید و سرّش‌ را پاک‌ کرد، بطوریکه‌ بتواند موجودات‌ عالم‌ ملکوت‌ را در اینجا ببیند؛ او از همین جا ودر این دنیا سیرش را به سمت غایت(کمال) آغاز کرده.‌

 جواب‌ آن‌ اینست که‌ قیامت‌ حاضر است‌، حاضر! از یک‌ چشم‌ به‌هم‌ زدن‌ به‌ انسان‌ نزدیکتر است‌. و رضوان‌ خدا از یک‌ چشم‌ به‌ هم‌ زدن‌ به‌ انسان‌ نزدیکتر است‌. چون‌ برزخ‌ انسان‌ در خود انسان‌ است‌، و چون‌ قیامت‌ انسان‌ در خود انسان‌ است‌.

 نفس‌ انسان‌ احاطه‌ بر عالم‌ مثال‌ و صورت‌ انسان‌ دارد و مثال‌ و صورت‌ احاطه‌ بر بدن‌ دارد، و بنابراین‌ از همه‌ چیز به‌ انسان‌ حتّی‌ از یک‌ چشم‌ بر هم‌ نهادن‌ هم‌ نزدیکتر، همان‌ برزخ‌ و قیامت‌ انسان‌ است‌.

 غایة‌ الامر برای‌ رسیدن‌ و ادراک‌ کردن‌ این‌ معنی‌، این‌ دیوار باید طی شود، آن‌ دیوار برزخی‌ باید طی شود، باید در صور دمیده‌ شود.اینها برای‌ طول‌ مسافت‌ است‌ نه‌ بُعد راه‌.

 کسیکه‌ نمی‌تواند الان‌ این‌ دیوار را بشکافد و فوراً به‌ مقصود برسد، طول‌ این‌ دیوار را باید طی کند. حالا این‌ دیوار در چه‌ مدّت‌ طی میشود؛ پنجاه‌ سال‌، شصت‌ سال‌، هفتاد سال‌، صد سال‌؛ باید زندگی‌ کند تا بفهمد برزخ‌ چیست‌.

 بعد میرود در برزخ‌؛ فوراً که‌ نمی‌تواند برود در قیامت‌، چون‌ اسیر عالم‌ مثال‌ و صورت‌ است‌. باید برود دنبال‌ آن‌ دیواری‌ که‌ بین‌ برزخ‌ و قیامت‌ است‌، آنقدر راه‌ برود تا برسد به‌ آخر آن‌ دیوار. درحالیکه‌ اگر بتواند فوراً دیوار را بشکافد و به‌ رضوان‌ خدا و آن‌ نعمت‌هائی‌ که‌ خداوند عزّوجلّ در قیامت‌ وعده‌ داده‌ است‌ برسد، دیوار را می‌شکافد و خود را در قیامت‌ می‌بیند.

 می‌پرسند: قیامت‌ کجاست‌؟ و چه‌ موقع‌ است‌؟

بین‌ برزخ‌ و قیامت‌، حجاب‌ صورت‌ فاصله‌ است‌ از یک‌ چشم‌ بر هم‌ نهادن‌ نزدیکتر.

«وَ لِلَّهِ غَیبُ السَّمَـاوَاتِ وَ الاْرْضِ وَ مَآ أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ کلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَهَ عَلَی‌" کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ.» ؛

 غیب‌ آسمانها و زمین‌ اختصاص‌ به‌ خدا دارد. و امر قیام‌ ساعت‌ قیامت‌ نیست‌ مگر یک‌ چشم‌ بر هم‌ زدن‌ یا نزدیکتر. خداوند بر هر چیزی‌ تواناست‌.

 خدا همه‌ جا هست‌، و ملکوت‌ و غیب‌ آسمان ها و زمین‌ نیز همه‌ جا هست‌؛ پس‌ غیب‌ آنها در دست‌ خدا و با خدا و برای‌ خداست‌. چقدر طول‌ می‌کشد انسان‌ به‌ قیامت‌ برسد؟ از یک‌ چشم‌ به‌ هم‌ زدن‌ سریعتر و نزدیکتر؛ چون‌ هستی‌ و واقعیت‌ نفس‌ انسان‌، به‌ انسان‌ از یک‌ چشم‌ بر هم‌ زدن‌ نزدیکتر است‌. إِنَّ اللَهَ عَلَی‌" کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ؛ می‌تواند شما را به‌ یک‌ چشم‌ بر هم‌ نهادن‌ یا سریعتر از آن‌ به‌ قیامت‌ برساند.

 پس‌ قیامت‌ چه‌ موقع‌ برپاست‌؟ نمی‌شود گفت‌: اکنون‌. برزخ‌ چه‌ موقع‌ برپاست‌؟ نمی‌شود گفت‌: اکنون‌. ولی‌ می‌شود گفت‌: قیامت‌ و برزخ‌ هر دو بر پا هستند و هر دو موجودند.

 چه‌ موقع‌ انسان‌ به‌ برزخ‌ میرسد و آثار آن‌ عالم‌ را ادراک‌ میکند؟ وقتی‌ که‌ از عالم‌ طبیعت‌ قدم‌ بیرون‌ گذارد، و سلسله‌ اسباب‌ و مسبّبات‌ را محکوم‌ در دست‌ خدا ببیند.

چه‌ موقع‌ از عالم‌ برزخ‌ بیرون‌ می‌آید و عالم‌ قیامت‌ را ادراک‌ میکند؟

 وقتی‌ که‌ عالم‌ صورت‌ را مضمحلّ کند و از آن‌ بگذرد، آن‌ وقت‌ وارد عالم‌ قیامت‌ میشود. هر چه‌ زودتر، زودتر؛ و افرادی‌ که‌ نمی‌توانند، دیرتر.

بنابراین‌ افرادی‌ که‌ در دنیا هستند، میتوانند هم‌ به‌ برزخ‌ برسند و هم‌ به‌ قیامت‌، و مشاهده‌ کنند که‌ عالم‌ برزخ‌ بر این‌ عالم‌ طبیعت احاطه‌ دارد، و عالم‌ قیامت‌ بر عالم‌ برزخ‌ و دنیا هر دو احاطه‌ دارد.

 مؤمنین‌ زودتر از کفّار، و کفّار دیرتر. و برای‌ بعضی‌ در عبور از عَقَبات‌، برزخشان‌ خیلی‌ طول‌ می‌کشد، و برای‌ رسیدن‌ به‌ قیامت‌ مشکلات‌ بسیاری‌ در پیش‌ دارند، ولیکن‌ برای‌ بعضی‌ آسان‌ است‌.

 برای‌ ائمّة‌ طاهرین‌ علیهم‌ السّلام‌ و اولیای‌ خدا بسیار آسان‌ است‌. آنها در دنیا برزخ‌ و قیامت‌ را پیموده‌اند، حساب‌ و کتاب‌ و صراط‌ و میزان‌ و عدل‌ و بهشت‌ و جهنّم‌، همه‌ را دیده‌ و عبور کرده‌اند؛ و به‌ مقام‌ فناء در ذات‌ حضرت‌ احدیت‌ رسیده‌ و سپس‌ به‌ این‌ عالم‌ رجوع‌ کرده‌ و برای‌ ما خبر آورده‌اند.

 از رسول‌ خدا صلّی‌ الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلّم‌ می‌پرسند: مَتَی‌" هَـ"ذَا الْوَعْدُ؟ «وعدة‌ قیامت‌ را که‌ خدا داده‌ است‌ کی‌ میرسد؟»

«وَیقُولُونَ مَتَی‌"هُوَ قُلْ عَسَی‌"´ أَن‌ یکونَ قَرِیبًا.»؛ و میگویند: چه‌ زمانی‌ است‌ آن‌؟ ای‌ پیامبر! بگو: امید است‌ که‌ نزدیک‌ باشد.

 آنهائی‌ که‌ از پیغمبر سؤال‌ میکردند چه‌ می‌فهمیدند این‌ معانی‌ چیست‌؟

 آن‌ شخصی‌ که‌ مشرک‌ بوده‌ و تازه‌ ایمان‌ آورده‌، یا آن‌ مشرکی‌ که‌ هنوز ایمان‌ نیاورده‌، و از رسول‌ الله‌ صلّی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم‌ سؤال‌ میکند: قیامتی‌ را که‌ وعده‌ میدهی‌، چه‌ موقع‌ بر پا میشود؟ رسول‌ اکرم‌ در جواب‌ او چه‌ بگوید؟ چگونه متوجّهش‌ سازد که‌ هم‌ اکنون‌ تو در آتش‌ میسوزی‌! سراپایت‌ را آتش‌ فرا گرفته‌ است‌ امّا ادراک‌ نمی‌کنی‌! الآن‌ قیامت‌ تو با تست‌، ولی‌ نمی‌فهمی‌! باید این‌ دنیا را سپری‌ کنی‌! بروی‌ در برزخ‌! از آن‌ عذاب‌های‌ سخت‌ برزخی‌، آنقدر بچشی‌ تا برسی‌ به‌ قیامت‌! در صور دمیده‌ شود، تو را در محشر حاضر کنند، اوّلین‌ و آخرین‌ حاضر شوند در روزی‌ که‌ پنجاه‌ هزار سال‌ به‌ طول‌ می‌انجامد، این‌ مراحل‌ همه‌ باید طی شود تا بفهمی‌ که‌ قیامت‌ چگونه‌ است‌!

 غیر از این‌ پیغمبر نمی‌تواند بگوید. و چقدر عالی‌ و صحیح‌ و حساب‌ شده‌ و طبق‌ واقع‌ جواب‌ داده‌ است‌، و چقدر نیکو فرموده‌: قُلْ عَسَی‌ أَن‌ یکونَ قَرِیبًا. بگو: شاید نزدیک‌ باشد، امید است‌ نزدیک‌ باشد.

 دیگر از این‌ جمله‌ بهتر و عالی‌تر چه‌ گفتاری‌ است‌؟

 «وَ یقُولُونَ مَتَی‌" هَـذَا الْوَعْدُ إِن‌ کنتُمْ صَـادِقِینَ * قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِندَ اللَهِ وَ إِنَّمَآ أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ * فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِی´ـَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کفَرُوا وَ قِیلَ هَذَا الَّذِی‌ کنتُم‌ بِهِ تَدَّعُونَ.»؛ و میگویند: این‌ وعده‌ای‌ که‌ شما میدهید، میگوئید: بهشتی‌ و جهنّمی‌ هست‌، جهنّم‌ محلّ کافران‌ و بهشت‌ محلّ مؤمنان‌ است‌، اگر راست‌ میگوئید، وقتش‌ را معین‌ کنید و بگوئید چه‌ موقع‌ برپا میشود.

 ای‌ پیامبر! به‌ آنها بگو: این‌ است‌ و غیر از این‌ نیست‌ که‌ علمش‌ در نزد خداست‌. من‌ آمده‌ام‌ شما را از عواقب‌ وخیم‌ کفر و شرک‌ و نفاق‌ و کردار زشت‌ بترسانم‌. و من‌ به‌ وضوح‌ و روشنی‌ شما را از این‌ خطر بر حذر میدارم‌. شما بروید خودتان‌ را اصلاح‌ کنید! شما چکار به‌ وقتش‌ دارید؟ اطّلاع‌ وقت‌ آن‌ دردی‌ از شما دوا نمی‌کند، خود را درست‌ کنید که‌ گرفتار نشوید؛ این‌ مهمّ است‌!

 وقتی‌ ببینند که‌ قیامت‌ نزدیک‌ شده‌ است‌، چهره‌ و سیمای‌ کسانیکه‌ کافر بودند سیاه‌ و تباه‌ و خراب‌ و بد میگردد. آن‌ وقت‌ به‌ آنها خطاب‌ میشود که‌ اینست‌ همان‌ قیامتی‌ که‌ شما بطلان‌ و عدم‌ آن‌ را می‌پنداشتید، و بر عقیدة‌ خود که‌ نبودِ آن‌ بود صحّه‌ می‌نهادید!

 شما قیامت‌ را مسخره‌ میکردید که‌ چه‌ موقع‌ می‌آید؟ چگونه‌زمین‌ از بین‌ میرود؟ کرات‌ سَماوی‌ فرو میریزد؟ دیدید که‌ از یک‌ چشم‌ به‌ هم‌ زدن‌ به‌ شما نزدیکتر بود! ادراک‌ نمودید که‌ قرب‌ آن‌ از چه‌ قرار بود!

بررسی اوصاف و فلسفه قیامت در قرآن کریم

رستاخیز و قیامت از اصول دین شرایع وحیانی و الهی است. بی گمان محوری ترین اصول آموزه های وحیانی، سه اصل توحید، نبوت و معاد است. قیامت یکی از مسائل مرتبط با معاد است، چنان که اصول دیگر چون عدل مرتبط با توحید و امامت مرتبط با نبوت می باشد. بنابراین، شناخت مهمترین اصول دینی، از طریق آموزه های وحیانی بهترین نوع شناخت است که انسان می تواند کسب کند.

نویسنده در این مطلب بر آن است تا تحلیل قرآن را از مسأله قیامت و اوصاف آن ارایه دهد و خوانندگان را با مهمترین و تأثیرگذارترین مسائل در زندگی انسان، آشنا سازد.

قیامت که در زبان عربی در اصل به معنای برپایی و قیام دفعی انسان است، در فرهنگ قرآنی به معنای زمان و روز برپایی مردم در پیشگاه خداوند به کار رفته است. (مفردات الفاظ القرآن الکریم، ص 691، ذیل واژه قوم)

قرآن به قیامت از ابعاد و جهات مختلف توجه داده است و در ذیل واژگانی چون القیامة، الساعة، یوم، امر الله، واقعة، حاقة و مانند آن، موضوعات و مسائل و مطالب چندی را مطرح و تبیین و تحلیل نموده است. از جمله مطالبی که درباره قیامت می توان در آموزه های قرآنی یافت، موضوعاتی چون آخرت، حسابرسی، حشر، میزان، معاد، بهشت، دوزخ، عذاب ها و پاداش های اخروی و مانند آن است.

خداوند در آیه 9 سوره آل عمران و 43 سوره روم و نیز 47 سوره شوری و 1 و 2 سوره واقعه، به صراحت بر حتمی بودن وقوع آن اشاره و تأکید می کند و آن را امری برگشت ناپذیر برمی شمارد. در تحلیل قرآنی، گردآوردن انسان ها در قیامت وعده حتمی خداوند است و هرگز نمی توان آن را منکر کرد و به تکذیب وقوع آن پرداخت. (نساء آیه 87، هود، آیه 103 و دخان، آیه 40 و تغابن، آیه 9 و مرسلات، آیات 13 و 16 و 17 و 38)

حتمیت قیامت

از نظر آموزه های قرآنی، وقوع رستاخیز و قیامت به امر تکوینی، خدا، مسأله ای غیر قابل انکار و تکذیب است (انعام، آیه 73 و نحل، آیه 77 و غافر، آیه 78) چنان که برپایی قیامت، برای خداوند آسانتر از چشم بر هم نهادنی است. (نحل، آیه 77)

هرچند که علم درباره زمان وقوع آن، امری در انحصار خداوند است (لقمان، آیه 34 و احزاب، آیه 63 و فصلت، آیه 47 و آیات دیگر) ولی این امر محتوم و قطعی در زمان خود اتفاق می افتد و از نظر زمانی بر اساس آموزه های قرآنی، در زمانی نزدیک است و به زودی رستاخیز برپا خواهد شد، هرچند که برای بسیاری از مردم امری بعید به نظر می رسد که می تواند بعید از نظر اتفاق تحققی آن باشد، چنان که کافران و تکذیب کنندگان قیامت بر این باورند، یا می تواند بعید از نظر زمانی باشد که باور بسیاری از توده های مردم است. (طه، آیه 15 و احزاب، آیه 63 و شوری، آیه 17 و قمر، آیه 1 و نیز معارج، آیه 6)

قیامت و معاد دغدغه همگانی بشریت است؛ زیرا از زمانی که با مرگ آشنا شد، از ماهیت آن پرسش هایی مطرح کرد و تلاش نمود تا با شناخت ماهیت مرگ از ادامه زندگی آگاهی یابد. لذا با مسأله معاد و بازگشت ارواح و جان ها و حتی انسان ها همراه با کالبد جسمانی، آشنا می شود.

مهمترین سوالی که انسان ها از پیامبران داشتند مسأله معاد و چگونگی تحقق و وقوع آن بود. همین مسأله حتی برای پیامبران اولوالعزمی چون حضرت ابراهیم (ع) مطرح بوده و وی با آن که از وقوع آن علم حصولی داشت، خواهان آگاهی شهودی نسبت به این واقعه می شود که در داستان پرندگان قرآن به آن اشاره شده است. آن حضرت (ع) پس از امکان تحققی قیامت با شهود عینی و ملموس، به این اطمینان رسید که رستاخیز امری محتوم و قطعی است و اتفاق خواهد افتاد و کیفیت و چگونگی آن را نیز به چشم عیان دید. (بقره، آیه 260)

خداوند در آیاتی چند از جمله 187 سوره اعراف و 63 سوره احزاب و 12 سوره ذاریات و 1 و 2 سوره نبأ و نیز 42 سوره نازعات، گزارش می کند که یکی از پرسش های مکرر مردم از پیامبر گرامی (ص) درباره زمان وقوع قیامت بوده است. به این معنا که توده های مردم به واسطه آموزه های وحیانی با اصل قیامت آشنا شدند، ولی همواره مسائل و مطالب پیرامونی آن، دغدغه ذهنی و فکری آنان بوده است.

اهداف و فلسفه قیامت

شاید آگاهی از فلسفه قیامت و هدف از برپایی آن بتواند معنا و مفهوم درستی از زندگی و مرگ نیز ارائه دهد و شیوه های درست زندگی را در پیش روی ما بگشاید و ما را از غفلت رهایی بخشد. از این رو در اینجا نگاهی به فلسفه و اهداف قیامت در تحلیل قرآنی خواهیم داشت.

خداوند در قرآن برای برپایی قیامت، اهدافی چند برشمرده است که عبارتند از: رحمت، حساب و کتاب، پاداش به صالحان، کیفر طالحان، جداسازی میان صفوف حق و باطل، جزاء و کیفر بندگان و برپایی عدالت کامل و اجرای آن در حق بندگان.

خداوند در آیه 12 سوره انعام، برخورداری مردم از رحمت خداوندی را از فلسفه های برپایی و تحقق قیامت برمی شمارد. در حقیقت، قیامت، نوعی تکریم و اکمال و اتمام رحمت الهی برمردم است، زیرا در قیامت است که انسان ها، می توانند از زندگی جاودانه بهره مند شوند و از آرامش و آسایش ابدی سود برند؛ هرچند که شماری از انسان ها، با انتخاب نادرست و غلط خویش، خود را در شقاوت ابدی و جاودانه گرفتار می کنند. ولی اصل قیامت و فلسفه وجودی آن، رحمت الهی به بندگان و آفریده های خود است.

بی گمان، شرایط دنیا نمی تواند زمینه های احقاق حق و اجرای عدالت کامل و تمام خداوند نسبت به بندگان مکلف و عاقلی باشد که با انتخاب آزاد و اراده مختار خویش، رفتارهای دوگانه و متضادی را در پیش گرفته اند. از این رو خداوند از اهداف برپایی قیامت را قیام و اجرای عدالت و برخورداری هر فرد از نتایج اعمال مختار خویش برمی شمارد. (احقاف، آیه 19)

در حقیقت با حسابرسی اعمال بندگان بر مبنای قسط و عدل در قیامت است که هر کسی به حق عادلانه خویش می رسد. از این رو حسابرسی نیز به عنوان فلسفه برپایی قیامت در آیه 47 سوره انبیاء و 26 سوره معارج مطرح می شود.

خداوند در آیات 3 و 4 سوره سبا پاداش دادن به مؤمنان دارای عمل صالح را از علل برپایی رستاخیر برمی شمارد و در آیه 5 همان سوره نیز کیفر نمودن تلاشگران علیه آیات خدا و آموزه های وحیانی را از جمله این علل معرفی می کند. در حقیقت جزا و کیفر و پاداش بندگان، از اصلی ترین و اساسی ترین علل و فلسفه وجودی قیامت و هدف از برپایی آن است که در آیات 26 و 28 سوره ص و 26 سوره معارج بیان و بر آن تأکید شده است.

قرآن در آیه 26 سوره سبا و 17 سوره نبأ، جداشدن و شفاف گردیدن صفوف حق مداران از باطل گرایان را فلسفه تحقق رستاخیز معرفی می کند.

بنابراین می توان گفت که از آن جایی که دنیا قابلیت و شأنیت این امور را ندارد و شرایط برای تحقق آن کافی نیست، قیامت به عنوان مکمل دنیا برپا می شود و رستاخیز تحقق می یابد تا به این امور به طور کامل رسیدگی شده و حق مطلب چنان که شایسته و بایسته است ادا شد.

اوصاف و ویژگی های قیامت

خداوند در قرآن برای قیامت اوصاف و ویژگی هائی را بیان می کند که از جمله آنها، بزرگی و عظمت قیامت است. به این معنا که قیامت روزی بزرگ و با عظمت است که انسان ها با آن مواجه خواهند شد و در برابر خداوند یکتا و یگانه می ایستند. (انعام، آیه 15 و اعراف، آیه 59 و یونس، آیه 15 و آیات دیگر)

این روز از جهات دیگر نیز بزرگ و عظیم است، زیرا روزی طولانی است که گویی برای آن پایانی نیست، چرا که هر روز قیامتی به اندازه پنجاه هزار سال دنیوی است. (معارج، آیه 4) البته در آیه 5 سوره سجده، از نظر زمانی، طول هر روز آن به اندازه هزار سال گفته شده است که به نظر می رسد روزهای آن همانند روزهای کوتاه و بلند تابستان متفاوت باشد.

اما آنچه به نظر درست تر می آید، ارتباط کوتاهی و بلندی روز قیامت با موضوعات و متعلقات آن باشد؛ زیرا در آیه 4 سوره معارج از مسأله عروج فرشتگان و روح سخن به میان آمده که این عروج در مدت زمانی اتفاق می افتد که پنجاه هزار سال دنیوی است ولی عروج امر الهی، در مدت زمان کوتاه تری اتفاق می افتد. این تفاوت همانند تفاوت سرعت حرکتی نور با سرعت صوت می باشد. چنان که سرعت نور بیشتر است و در زمانی کمتر به مقصد می رسد و زمانی را که صوت می پیماید تا به مقصد برسد بلندتر و طولانی تر است، همچنین، عروج امر از نظر زمانی برای بازگشت، کوتاه تر از زمان بازگشت روح و فرشتگان است. براین اساس، مراد آن نیست که روزهای قیامت از نظر کوتاهی و بلندی متفاوت است، بلکه به معنای آن است که سرعت عروج امر الهی بیشتر از سرعت عروج فرشتگان و روح است؛ زیرا سرعت بازگشت یک روزه امر الهی، به اندازه ای است که معادل هزار سال دنیوی است ولی سرعت بازگشت یک روزه فرشتگان و روح به اندازه پنجاه هزار سال دنیوی می باشد.

با این همه، نباید فراموش کرد که روزهای قیامت بلند و طولانی است، زیرا مفهوم عظیم (انعام، آیه 15) و کبیر (هود، آیه 3) می تواند افزون بر بزرگی و عظمت وجودی آن رخداد، اشاره ای نیز به بلندی و طولانی بودن روز بزرگ داشته باشد.

خداوند در آیه 46 سوره قمر، از قیامت به عنوان روزی هولناک و وحشت زا یاد می کند که خود بر عظمت و بزرگی آن می افزاید. همچنین توصیف قیامت به روزی سخت و مشقت بار (هود، آیه 26 و حج، آیات 1 و 2 و انسان، آیه 10 و 27 و آیات دیگر) خود بیانگر بزرگی و عظمت آن روز از جهات دیگر است.

خداوند در آیه 7 سوره انسان، قیامت را روزی فراگیر و گسترده از شر و عذاب بر می شمارد و به انسان ها نسبت به آن روز هشدار شدید می دهد.

همچنین در سوره مطففین، از قیامت به عنوان «یوم عظیم» یاد می کند و ضمن هشدار به کم فروشان می فرماید: «آیا آنان گمان نمی کنند که برانگیخته می شوند در روزی بزرگ؟! روزی که مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان می ایستند!» (مطففین/6)

مستان غیر مست

خداوند در سوره حج آیه 1 برای ترسیم عظمت قیامت از آن به زلزله قیامت یاد می کند و می فرماید: «ای مردم! از (عذاب) پروردگارتان بترسید که زلزله رستاخیز امر عظیمی است» و در آیه بعد برای به تصویر کشیدن سختی آن روز می فرماید: «روزی که آن را می بینید (آن چنان وحشت، سراپای همه را فرامی گیرد که) هر مادر شیردهی، کودک شیرخوارش را فراموش می کند هر زن بارداری، جنین خود را سقط می کند و مردم را مست می بینی، در حالی که مست نیستند بلکه عذاب خدا شدید است»!

آیه فوق یکی از صریحترین آیات در بیان احوالات قیامت است که تصویرسازی دقیق و زیبائی از آن روز ارائه می دهد به طوری که برای هیچ انسان عاقل غیر غافلی کوچکترین تردیدی باقی نمی ماند که برپایی قیامت همراه با وحشت و سختی و هول و هراس برای مردم خواهد بود و لذا حواس خود را جمع کرده و از هم اکنون که فرصت چند روزه عمر را در اختیار دارد برای مواجه شدن با آن روز وحشت زا خود را آماده می کند و در اندیشه تدارک و جبران مافات برمی آید و سعی می کند توشه کافی را برای آن روز - که به تعبیر قرآن هیچ مال و فرزندی برای او سودمند نخواهد بود- فراهم نماید.

از ویژگی های این روز آن است که روزی تلخ برای کافران و مجرمان (قمر، آیات 43 و 46 و 47) و روزی امن، نور، آرامش و آسایش برای مؤمنان (تحریم، آیه 8) و محسنان (یونس، آیه 26) است و چهره های مؤمنان و محسنان در آن زمان شادان به خداوند می نگرد و لذت معنوی می برد.

از دیگر اوصاف و ویژگی های قیامت آن است که امری ناگهانی و غیر قابل پیش بینی برای انسان هاست و ناگهان واقع می شود بی آن که انسان متوجه آن شود. (انعام، آیه 31 و یوسف، آیه 107 و حج، آیه 55 و زخزف، آیه 66 و آیات دیگر)

خداوند در آیاتی از جمله آیه 103 سوره هود و 3 سوره هود، این روز را روزی آشکار و قابل مشاهده برای همگان معرفی می کند؛ زیرا در این روز آنچه برای توده های مردم غیب بوده است به امر مشهود تبدیل می شود و همگان شاهد آن روز خواهند بود و خود جزئی از آن درمی آیند و شاهد و مشهود یکی می شود؛ چنان که انسان های اهل بصیر که کشف الغطا برای آنان تحقق یافته و قیامت آنان بروز و ظهور کرده است، هم اکنون قیامت برای آنان مشهود می باشد.

در حقیقت این آیه می گوید همان گونه که اهل شهود در دنیا قیامتشان قیام کرده و مشهود آنان است، در قیامت همگان از این قدرت و توان بهره مند خواهند شد و پرده های حجاب از جلوی چشمشان برداشته می شود و حقیقت قیامت برای آنان مشهود می شود. بنابراین، قیامت در حال حاضر برای مؤمنان خاص مشهود است و دیگران به سبب پرده نمی توانند آن را ببینند ولی پس از قیامت و فرو افکنده شدن پرده ها آنان نیز با این واقعیت مواجه خواهند شد.

خداوند در آیه 75 سوره قصص، از بصیرت و آگاهی کامل انسان ها به احوال و اعمال خود در قیامت سخن به میان می آورد که چگونه ایشان در آن زمان خود را مشهود می بینند و شاهد و مشهود یکی می شود. بنابراین هر انسانی در قیامت، خود را چنان که در دنیا ساخته و پرداخته می بیند و همه پرده های غفلت دنیوی از میان برداشته می شود و حجاب تن از جان کنار می رود و حقیقت و شاکله وجودی خود ساخته انسان برایش آشکار می گردد. (سجده، آیه 12 و نیز سوره ق، آیه 22 و قیامت، آیات 13 و 14)

از دیگر ویژگی های قیامت، داشتن مواقف معین و ایستگاه ها و به اصطلاح امروزی پست های ایست بازرسی است که در آیاتی از جمله آیه 27 و 30 سوره انعام و آیه 31 سوره سبا و 24 سوره صافات به آن اشاره شده است. این بدان معناست که در آن روز، انسان ها در هر ایستگاهی می بایست پاسخگوی موضوعی باشند. گفته شده توقف در هر ایستگاهی برای پاسخگوئی، 50 هزار سال طول خواهد کشید.

نام های قیامت

برخی از صفات قیامت را می توان از روی نام هایی که خداوند در قرآن برای قیامت بیان کرده به دست آورد. از جمله این نام ها می توان به حاقة (حاقة، آیات 1 تا 3) به معنای حقیقت و روز واقع شدنی، ساعة (انعام، آیات 31 و 40 و آیات دیگر) به معنای زمان معین شده، صاخة (عبس، آیه 33) به معنای روز فریاد و صیحه، طامة (نازعات، آیه 34) به معنای روز حادثه بزرگ، غاشیة (غاشیة، آیه 1) به معنای روز فراگیر و همگانی، قارعة (قارعة، آیه 1 تا 3) به معنای روز عذاب کوبنده، نبأ عظیم (نبآ، آیه 2) به معنای خبری مهم و رخدادی بزرگ، واقعة (واقعة، آیات 1 و 2) به معنای روز تحقق یافتنی، یوم الأزفة (غافر، آیه 18) به معنای روز نزدیک و حتمی، یوم البعث (روم، آیه 56) به معنای روز رستاخیز و برانگیخته شدن از خاک، یوم التغابن (تغابن، آیه 9) به معنای روز احساس خسارت و زیان، یوم التلاق (غافر، آیه 15) به معنای روز دیدار و ملاقات، یوم التناد (غافر، آیه 32) به معنای روز فریاد برای کمک خواهی، یوم الجمع (تغابن، آیه 9) به معنای روز اجتماع و گرد آمدن، یوم الحساب (ابراهیم، آیه 41) به معنای روز حسابرسی، یوم الحسرة (مریم، آیه 39) به معنای روز افسوس و ندامت، یوم الحق (نبآ، آیه 39) به معنای روز استواری و حق، یوم الخروج (ق، آیه 42) به معنای روز بیرون آمدن از قبر، یوم الخلود (ق، آیه 34) به معنای روز جاوید، یوم الدین (حمد، آیه 4) به معنای روز جزا و پاداش و کیفر، یوم الفتح (سجده، آیه 29) به معنای روز پیروزی، یوم الفصل (صافات، آیه 21) روز جدایی اهل حق از باطل، یوم القیامة (بقرة، آیه 85) روز برپایی مردم نزد خداوند، یوم الموعود (بروج، آیه 2) به معنای روز وعده داده شده، یوم الوعید (زخرف، آیه 83) به معنای روز وعده هولناک، یوم الوقت المعلوم (حجر، آیه 38) به معنای روز معین و یوم عظیم به معنی روز بزرگ اشاره کرد. البته برخی روز الوقت المعلوم را به معنای آخرالزمان و مسایل پیش از قیامت دانسته اند که زمین و زمان زیر و رو می شود.

از این نام ها می توان به برخی از ویژگی ها و صفات قیامت و رستاخیز پی برد و آن را روزی بزرگ و عظیم دانست که سرنوشت جاودانگی بشر در آن روز رقم خواهد خورد.

حسابرسی دقیق و طولانی در قیامت

روز قیامت اصطلاحا یک روز است. اما بواقع زمانی بسیار طولانی است که به حساب زمان، در دنیای ما معادل هزار سال طول می کشد و این از لوازم حساب دقیق قیامت است.

یُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ یَعْرُجُ إِلَیْهِ فی‏ یَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ(سجده، 5)، از آسمان گرفته تا زمین تدبیر هر کار را مى‏کند، آن گاه در روزى که اندازه‏اش هزار سال از آن سالهاست که شما مى‏شمارید،(همه چیز) به سوى او بالا مى‏رود.

 تَعْرُجُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ إِلَیْهِ فِی یَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ  فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلًا ؛ بالا مى‏روند ملائکه و روح به سوى خداى تعالى در روزى که مقدارش پنجاه هزار سال است.

از روایات اینطور فهمیده می شود که در قیامت پنجاه موقف حسابرسی وجود دارد که حساب درهرکدام هزار سال دنیوی طول می کشد.امام صادق علیه السلام فرمودند: أَلَا فَحَاسِبُوا أَنْفُسَکُمْ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا- فَإِنَّ فِی الْقِیَامَةِ خَمْسِینَ مَوْقِفاً- کُلُّ مَوْقِفٍ مِثْلُ أَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ فِی یَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ.(امالی مفید، ص 275)

از خود بازرسى کنید پیش از آنکه بازرسى شوید که در قیامت پنجاه ایست است که هر کدام بمانند هزار سال است در شمار سال نزد شما، سپس این آیه را تلاوت نمود.«فی یوم کان مقداره الف سنه مما تعدون»

شاید بعضی گمان کنند که طولانی بودن حساب در روز قیامت به خاطر کثرت جمعیت است در صورتیکه حساب هریک از افراد می تواند همین مقدار زمان ببرد پروردگار می تواند به حساب همه خلایق باهم رسیدگی کند بدون اینکه در حسابها اشتباهی پیش آید و به کسی ستم شود.

این زمان طولانی یک فایده مهم دیگر هم دارد بسیاری از سختی ها و عذابهایی که در مدت حسابرسی قیامت بر مردم وارد می شود کفاره گناهان بعضی مسلمانان شده و سرانجام پاک شده و بهشتی می شوند

از امیرالمومنین علیه السلام سوال شد خداوند در قیامت چگونه به حسابرسی بندگانش می پردازد در حالی که عده آنها بسیار زیاد است حضرت فرمود همانطور که آنها را علی رغم کثرتشان روزی می رساند.(بحارالانوار، ج 7، ص 271) اما حساب هر کسی به تنهایی ممکن است تمام مدت قیامت طول بکشد و این امر به اعمال خودشان بستگی دارد همانطور هم برای بعضی حساب بسیار سریع اتفاق می افتد. هو اسرع الحاسبین؛ خدا سریعترین حسابگران است.(انعام، 62)

مهمترین علت طولانی بودن زمان حساب، دقت در امر حسابرسی است. لِلّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ إِنْ تُبْدُوا ما فی‏ أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ...(بقره، 284)

آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، ملک خدا است، و شما آنچه در دل دارید چه آشکار کنید و چه پنهان بدارید خدا شما را با آن محاسبه مى‏کند...

إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا(اسری، 36)؛ به درستى که از گوش و چشم و دل، از همه این اعضا پرسیده شود که صاحب شما با شما چه کرد. وقتی که دل مسئول است برای احساسات و عواطفمان هم باید مورد حسابرسی قرار گیریم .

حتی یک خطور ذهنی نیز (در صورتی که در اختیار انسان باشد) مورد محاسبه قرار می گیرد. هر کلمه ای که گفته شده، خوب یا بد، بیهوده یا ثمربخش، با نیت آن مورد محاسبه قرار می گیرد. اینجاست که فایده سکوت رخ می نماید.                     

قَالَ ص مَنْ صَمَتَ نَجَا:هر کس سکوت کند رستگار است.(روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج‏2، ص 469)

علت دیگری که زمان طولانی را موجب می شود، همان تجسم ملکوت و باطن اعمال ماست. به نقل روایات مواقف روز قیامت بر روی پل صراط قرار دارد. هر کس به میزان تندی و کندی حرکتش از روی صراط گرفتار زمان طولانی حسابرسی می شود و سرعت افراد نیز به اعمالشان بستگی دارد مثلا کسی که در ادای نماز سستی می ورزیده است در موقف نماز که هزار سال به طول می انجامد بسیار گرفتار و معطل خواهد بود.

این زمان طولانی یک فایده مهم دیگر هم دارد بسیاری از سختی ها و عذابهایی که در مدت حسابرسی قیامت بر مردم وارد می شود کفاره گناهان بعضی مسلمانان شده و سرانجام پاک شده و بهشتی می شوند .

در حدیثی از رسول خدا صلّى اللَّه علیه و اله نقل است که فرمود: اى گروه شیعیان از خداوند بترسید، بهشت از دست شما نمى‏رود اگر چه گناهان شما موجب شود که شما از ورود در آن تاخیر داشته باشید،...

گروهی با شدائد و سختیهائى که در دنیا از سلاطین و حکام مشاهده مى‏کنند و یا بیمارى‏هائى که در بدن آنها پدید مى‏آید گناهان آنها پاک مى‏شود و بدون گناه وارد قبر مى‏گردند. گروهى از آنها گناهانشان در هنگام مرگ با شدت جان کندن پاک مى‏شود، و گروهى گناهکار در وقت احتضار حالتى بر آنها پیش مى‏آید که موجب خوارى و ذلت او مى‏شود خداوند به این سبب گناهان او را مورد آمرزش قرار مى‏دهد.

جماعتى هم گناهانشان باقى مى‏ماند و در هنگام دفن آمرزیده مى‏گردند و پاک مى‏شوند، اما اگر گناهش بزرگ باشد با شدائد و سختى‏هاى روز قیامت پاک مى‏گردد، و اگر گناهانش بزرگ بود او را در طبقه اول دوزخ نگه مى‏دارند. (ایمان و کفر-ترجمه الإیمان و الکفر بحار الانوار، ج‏1، ص: 279)

گروهی با شدائد و سختیهائى که در دنیا از سلاطین و حکام مشاهده مى‏کنند و یا بیمارى‏هائى که در بدن آنها پدید مى‏آید گناهان آنها پاک مى‏شود و بدون گناه وارد قبر مى‏گردند. گروهى از آنها گناهانشان در هنگام مرگ با شدت جان کندن پاک مى‏شود، و گروهى گناهکار در وقت احتضار حالتى بر آنها پیش مى‏آید که موجب خوارى و ذلت او مى‏شود خداوند به این سبب گناهان او را مورد آمرزش قرار مى‏دهد

تامل در زمان طولانی روز قیامت، تحمل سختی ها و شدائد دنیا را برای ما آسان می کند. بزرگترین سختی ها و مصائب دنیا نزد آخرت کوچک و حقیر است. کوتاه بودن زمان دنیا و حقیر بودن مشکلات آن روز قیامت بسیار نمود می کند.

کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَها لَمْ یَلْبَثُوا إِلاَّ عَشِیَّةً أَوْ ضُحاها (نازعات،46) در آن روز که قیامت را مى‏بینند چنین احساس مى‏کنند که گویى توقّف آنها (در دنیا و برزخ) جز عصر گاهى یا صبحگاهى بیشتر نبوده است.

کسانی که در هنگام شدائد زندگی به عدالت خداوند شک می کنند و به خدا اعتراض می کنند، باید به کوتاه بودن حیات دنیوی و طولانی بودن قیامت بیندیشند تا از شدائد دنیا توشه ای برگیرند برای سختی های قیامت. خداوند دنیا و آخرت ما را با هم یک جا می بیند حال آنکه ما جز مصلحت دنیا چیز دیگری نمی بینیم.

حوادث طبیعی در آستانه قیامت

برای رخ دادن واقعه عظیم قیامت، باید شرایط خاصی ایجاد شود و جهان به مرحله‌ای برسد که ظرفیت تحمل دادگاه بزرگ روز قیامت را به دست آورد دادگاه ویژه‌ای که اعضای بدن انسان‌ها در آن شهادت خواهند داد . قیامت مقطعی از زمان است که باید اتفاق بیفتد و چاره ای از آن نیست. قیامت یک رخداد طبیعی است که خود به خود و اتوماتیک وار به وجود خواهد آمد.

قوانین مادی جهان وقتی مو به مو اجرا شوند ناگزیر به مرحله‌ای خواهیم رسید که متفاوت از مراحل قبلی است در این مرحله جهان در آستانه یک رشد و یک تحول طبیعی بزرگ قرار خواهد گرفت. از جمله این حوادث، رویدادهایی است که برای زمین اتفاق می‌افتد. زمین در آستانه قیامت به زمین دیگری تبدیل خواهد شد: یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ.(ابراهیم/ 48)

انرژی درون زمین روزی طغیان خواهد کرد و زلزله‌های عظیمی به وقوع خواهد پیوست که کوه‌ها را در مقابل آن قدرت مقاومت نیست؛ و اذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زلزال‌ها (زلزله/ 1) در اثر قدرت و تداوم این زلزله، کار به جایی خواهد رسید که کوه‌ها از جای خود کنده شده و روان می‌گردند تَسِیرُ الْجِبالُ سَیْرا (طور/ 10) سپس چون ذرات معلق در هوا در می ایند وَ تَکُونُ الْجِبالُ کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوش (قارعه/ 5) بنابراین پستی و بلندی زمین از بین خواهد رفت و زمین به زمینی صاف و هموار تبدیل خواهد شد. إوَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ یَنْسِفُها رَبِّی نَسْفاً، فَیَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً لا تَری فیها عِوَجاً وَ لا أَمْتاً (طه؛105 تا 107)؛ و از تو درباره کوهها میپرسند، بگو: پروردگارم آنان را ریشه‌کن می‌کند و از هم میپاشد. پس آنها را به صورت دشتی هموار و صاف وامیگذارد، که در آن هیچ کژی و پستی و بلندی نمی‌بینی.

دریاها نیز در آستانه قیامت آتش خواهند گرفت و اذا البحار سجرت؛ بعید نیست که آتش گرفتن دریاها متاثر از زلزله‌های عظیم روز قیامت باشد.

ممکن است در اثر تکان‌های شدید زمین، یا گرمای شدید هوا آب‌های دریاها به دو عنصر تشکیل دهنده آن که اکسیژن و هیدروژن است تجزیه شده و مشتعل شوند ، زیرا این دو عنصر هر دو به شدت قابل اشتعال هستند.

در روایات زیادی از ائمه معصومین از جمله این روایت  امام صادق علیه السّلام نقل شده است که: چون خدا بخواهد مردمان را زنده کند، چهل روز باران میبارد در نتیجه عضوها جمع میشود و گوشتها می‌روید

این حوادث آسمان را نیز دستخوش تغییر و تحول قرار می‌دهد. انرژی خورشید سرانجام تمام شده و کور می‌شود. «واذا الشمس کورت» با خاموش شدن خورشید طبیعتا ماه خواهد گرفت. فَإِذا بَرِقَ الْبَصَرُ  وَ خَسَفَ الْقَمَرُ وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ. (قیامت/ 9)

پس زمانی که چشم‌ها خیره گشته و ماه تیره می‌شود و خورشید و ماه یک جا جمع می‌شوند آن وقت روز قیامت است.

ستارگان نیز از جمله اجرام آسمانی هستند که از بین می‌روند. " و اذا النجوم انکدرت: بنابراین جهان در ظلمتی عظیم فرو خواهد رفت." سپس آسمان که میخ‌ها و اجرام سنگین وزن خود را از دست داده، همچون کاغذی پاره خواهد شد. «و اذا السماء انشقت(انشقاق/1) سپس مانند طوماری در هم پیچیده می‌شود. یَوْمَ نَطْوِی السَّماءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْکُتُبِ (انبیاء/ 104)؛ در روز قیامت، خداوند آسمان را مثل طوماری که برای نوشتن مهیا شده است در هم می‌پیچد.»

تمام این حوادث به اقرار قرآن به واسطه یک صیحه ایجاد می‌شود. به واسطه این صیحه تمام خلایق نیز خواهند مرد و تنها چهار ملک مقرب، یعنی حضرت عزراییل، حضرت اسرافیل، حضرت میکائیل و حضرت جبرائیل باقی می‌مانند.

سپس خداوند به حضرت عزرائیل – علیه السلام – امر می‌کند که آن سه ملک را قبض روح کند و بعد از آن دستور می‌دهد که او نیز بمیرد. عزرائیل صیحه ای می‌کشد و می‌میرد. «جز ذات بیزوال پروردگار کسی نماند. در آن وقت می‌فرماید: لِمَنِ الْمُلْکُ الْیَوْمَ؛ امروز ملک و پادشاهی از برای کیست؟ کسی نیست که جواب گوید ذات اقدسش بفرماید: لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ(غافر، 16)؛ سلطنت و پادشاهی مختص پروردگار یکتا و بیزوال و مقتدر است.(تفسیر جامع، ج5، ص 13) زمانی طولانی خواهد گذشت تا با اراده پروردگار هنگام قیامت شود در این مدت باران زیادی خواهد بارید تا جایی که آب روی سطح زمین را خواهد پوشاند.

در روایات زیادی از ائمه معصومین از جمله این روایت  امام صادق علیه السّلام نقل شده است که: چون خدا بخواهد مردمان را زنده کند، چهل روز باران میبارد در نتیجه عضوها جمع میشود و گوشتها می‌روید «قال اذا اراد اللهان یبعث الخلق امطر السماء علی الارض اربعین صباحا فاجتمعت الاوصال و نبتت اللحوم.(تفسیر أحسن الحدیث، ج9، ص 2)»

دریاها نیز در آستانه قیامت آتش خواهند گرفت و اذا البحار سجرت؛ بعید نیست که آتش گرفتن دریاها متاثر از زلزله‌های عظیم روز قیامت باشد. ممکن است در اثر تکان‌های شدید زمین، یا گرمای شدید هوا آب‌های دریاها به دو عنصر تشکیل دهنده آن که اکسیژن و هیدروژن است تجزیه شده و مشتعل شوند. زیرا این دو عنصر هر دو به شدت قابل اشتعال هستند

آنگاه که وقت زنده شدن و بعث فرا میرسد از زمین باران نشور و زنده شدن میبارد و زمین، رشد یافته و بزرگ میشود، سپس مانند مشک آب تکان میخورد و خاک بشر مانند خاک طلا که مخلوط به خاک شده باشد و در آب بشویند و کره که در شیر باشد و آن را در ظرفی بزنند، به حرکت شدید زمین خارج شود، سپس خاک هر قالبی را به قالب خودش جمع می‌کند

و به هم میرساند، پروردگار گوشت و استخوان و رگ و پی خلایق را به آن باران برویاند و نفس‌های آنها را باز آفریند.

شاید یک نیروی مغناطیسی در خاک اجساد وجود دارد که با کمک نیروی آب به هم خواهند رسید. البته این کار زمان زیادی می‌برد و با دقت و ظرافت در طول سال‌های طولانی که در برخی از روایات اشاره به 400 سال شده است، اتفاق می‌افتد.

بنابر آیات شریفه، اعضای همین بدن‌های دنیوی در روز قیامت سخن گفته و به کارهایی که کرده‌اند شهادت می‌دهند. این بازیافت اجساد به حدی دقیق و ممتاز خواهد بود که حتی سر انگشتان نیز مانند روز اول تشکیل خواهد شد. بَلی قادِرینَ عَلی أَنْ نُسَوِّیَ بَنانَهُ (قیامت/ 4) بلی (استخوان‌های او را جمع می‌کنیم) در حالی که ما قادریم که سر انگشتان او را هم منظم درست گردانیم.

پس با اذن خدای قادر و توانا روح به محلّ جسد منتقل میشود، صورتها با اذن مصوّر و صورتگر مانند هیئت نخستین بازسازی میشود، وقتی که درست شد چیزی را انکار نمی‌کند.

هنگام قیامت که فرا رسد پروردگار می‌فرماید: ای حاملین عرش من زنده شوید. ایشان زنده گردند به اسرافیل امر شود در صور بدمد. چون در صور دمید ارواح خلایق داخل اجساد آنها شوند ارواح مؤمنین مانند نور می‌درخشند و ارواح کفار چون ظلمت تاریک باشند.( تفسیر جامع، ج5، ص 140) اکنون همه چیز برای برپایی قیامت آماده است. و تنها یک نفخه دیگر تا قیامت باقی است.

 

 

نویسنده : میکاییل ; ساعت ٥:۳٠ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢٤ خرداد ۱۳٩٤
comment نظرات () لینک

مطالب اخیر اطلاعیه THE HISTORY of KURDISH MUSIC تاریخ موسیقی کردستان _ کتابی به زبان کردی پیچ‌خوردگی پا منابع کارشناسی ارشد رشته های علوم اجتماعی منابع کارشناسی ارشد رشته های علوم اجتماعی نیکی و بدی - پائولو کوئیلو آیا خدا با بندگان خود سخن میگوید ؟ واکسن آبله آموزش خود هیپنوتیزم ساده Relaxation میزان تحصیلات و سال تولد هنرمندان
کلمات کلیدی وبلاگ عکس جالب (٤٥) داستان خاطره (٤٥) روانشناسی (٤٢) سلامت (۳٢) طنز (٢٩) داستان کوتاه (٢٩) عکس های بازیگران،افراد مشهور و (٢٥) علمی (٢٤) آموزشی مانند انگلیسی و موسیقی و (۱٩) عکسهای جدید چهره ها در شبکه های اجتماعی (۱٧) عکسهای جدید شبکه های اجتماعی (۱٦) پزشکی (۱٥) درس ،تدریس ،جزوه و (۱٥) وقایع تاریخی (۱٤) سرگرمی (۱٢) طبیعت و محیط زیست (۱٢) عشق (۱۱) زندگی شهری (۱۱) دانلود رایگان کتاب (۱۱) سینما بازیگری (۱۱) عکس های خانوادگی چهره های مشهور (۱۱) شعرهای گلچین شده (۱٠) جک - لطیفه (۱٠) مناطق زیبا و گردشگری (٩) بازیگران در اینستاگرام (٩) عکس خنده دار (٩) ادبی (٩) سیاسی (۸) زن (۸) مذهبی (۸) تکنولوژی (۸) احادیث و سخنان پیامبران و امامان (۸) نیایش (٧) اقتصادی (٧) موفقیت (٧) راهنمای حل جدول (٧) روابط زن و شوهری (٧) ماه رمضان (٦) موبایل (٦) جملات بزرگان (٦) پند ها و جملات قصار (٦) مطالب با ترجمه ی انگلیسی (٥) ورزش (٥) ثروتمند شدن (٥) غذای سالم (٥) زندگی نامه (٥) مطالب انگلیسی (٥) راهنمای جدولی (٥) داعش (٥) کتاب دانشگاهی (٥) نقل و انتقالات فوتبال (٥) کسب درآمد (٤) funny (٤) اجتماعی (٤) پرسپولیس (٤) حیات وحش (۳) عکاسی (۳) ریاضی (۳) قرآن (۳) ادبیات (۳) استقلال (۳) رابطه با جنس مخالف (۳) طنز تلخ (۳) کتاب شعر (۳) سوم راهنمایی (۳) افراد مشهور (۳) اطلاعات عمومی (۳) خرید لوازم خانه (۳) سریال شمعدونی (٢) چهره ها در شبکه‌های اجتماعی +عکس (٢) منابع کارشناسی ارشد رشته های علوم اجتماعی (٢) نظریه‌های جامعه‌شناسی (٢) آشپزی و (٢) دزدی و اختلاس (٢) donyayejadval (٢) آموزش حل جدول (٢) خواندنی (٢) relaxation (٢) ایران باستان (٢) اول دبیرستان (٢) آیا میدانید که (٢) والیبال (٢) عربستان (٢) نجوم (٢) سعدی (٢) دبیرستان (٢) ابوسعید ابوالخیر (٢) خودرو و اتوموبیل (٢) گوشی های هوشمند (٢) شناخت زنان (٢) کنکور (٢) سپندار مذگان (٢) نوکیا (٢) sms (٢) اسلام (٢) دیجیتال (٢) امیرکبیر (٢) مشاهیر ایران (٢) آموزش خود هیپنوتیزم ساده (٢) عکس های بامزه و ناز از کوچولوها (٢) ترفندهای عکاسی (٢) لغات جدولی (٢) علی علیه‌السلام (٢) نهج‌البلاغه (٢) لیگ جهانی (٢) زمین از فضا (٢) واکسن آبله (۱) نگار عابدی (۱) راکتورهای هسته ای (۱) عکس سلفی (۱) کد های مخفی گوشیهای نوکیا (۱) نویسندگان ایرانی معاصر (۱) فهرست نویسندگان ایرانی و جهان (۱) نویسندگان جهان و آثارشان (۱) بازیگران با همسرانشان (۱) فرهنگ نام های ایرانی (۱) چگونه جدول ضرب را یاد بگیریم (۱) صعود تیم ملی والیبال ایران (۱) ابوبکر بغدادی (۱) عجیب‌ترین و زیباترین میوه‌های جهان (۱) تصاویر متفاوت از چهره های مشهور در شبکه های اجتماع (۱) چهره ها در شبکه‌های اجتماعی (۱) نا آرامی‌های اجتماعی و امداد و نجات (۱) اوزان و مقیاسها (۱) مجموعه سوالات آمادگی دفاعی (۱) عدم نمایش شماره (۱) عدم نمایش شماره تلفن (۱) سوالات حرفه و فن دوم راهنمایی (۱) طرز تهیه زولبیا، بامیــه و گوش فیل (۱) شهرهایی که برای زندگی مناسب نیستند! (۱) راهنمای عملی خرید ‌هارد اکسترنال (۱) تصاویر منتشر نشده از زندگی ابوبکر بغدادی، رهبر &q (۱) نقش شیرین در سریال شمعدونی (۱) فیلم ایرانی آوازهای سرزمین من (۱) نقش زهره در سریال شمعدونی (۱) سریال جاده قدیم (۱) شهرام حقیقت (۱) مسعود زریبافان (۱) فلمینگ (۱) سریع ترین های جهان (۱) چند راهنمایی برای بنزین زدن (۱) آرایش زنان (۱) جک ریمر (۱) آمادگی دفاعی (۱) ارزش زن (۱) سعود الفیصل (۱) اسامی ایران باستان (۱) برندگان جایزه نوبل (۱) سرقت موبایل (۱) آیا میدانید که (۱) انیشتین و راننده اش (۱) جنگ خاورمیانه (۱) حقوق والدین (۱) عکس های ماهواره ای (۱) مشاهیر موسیقی ایران وجهان (۱) بلندترین آبشارهای جهان (۱) شهرهای ایران به تفکیک استان (۱) انواع غذاهای ایرانی (۱) انواع آش های ایرانی (۱) انواع کباب و ساندویچ (۱) انواع پلو و خورش (۱) امیر ارسلان نامدار (۱) اینستاگرام (۱) حقوق فرزندان (۱) بهرام بهرامیان (۱) قاسم سلیمانی (۱) ادوارد جنر (۱) اسلام و صلح (۱) به خاطر داشته باش (۱) انواع متمم (۱) محتشم احمدی نیا (۱) شرکت بریتیش تله کام (۱) میلاد فخرالدینی (۱) نحوه نوشتن فهرست منابع (۱) ۵۰ تصویر تاریخی که هرگز نباید از دست بدهید (۱) اشتباهاتی که در دهه 30 زندگی انجام می دهیم (۱) مجموعه قوانین و مقررات استخدام کشوری (۱) سوسن‌ زادخوش‌ (۱) رابط فصلنامه‌ به ورز - لرستان‌ (۱) عکسهای هنرمندان در پانزدهمین جشن سینمایی حافظ (۱) پانزدهمین جشن سینمایی حافظ (۱) it is so cool to be a man (۱) آشپزی و (۱) one day an employee sends an email letter to his b (۱) مطالب طنز انگلیسی (۱) اخلاق و جنگ (۱) اسلام و اسیران (۱) پیامبر صلح (۱) کولر آبی یا گازی (۱) گرما و راه چاره (۱) رعایت نکات ایمنی در مصرف گاز طبیعی (۱) اصول پیاده روی (۱) هفت راه برای رفع مشکلات مالی (۱) بیماری و پاداش (۱) استغفار و ناامیدی (۱) حرف خودت را بزن (۱) نکته ها و درس های استراتژیک (۱) نقش زنان در دفاع (۱) دفاع زنان در جنگ (۱) اسلام و دفاع زنان (۱) دفاع زنان در جنگ های مختلف (۱) تصاویری از حواشی دومین پیروزی برابر امریکا (۱) والیبال یران آمریکا (۱) تصاویری از دختران رپ‌خوان افغان (۱) وقتی معماری مساجد دگرگون می‌شود (۱) تصاویر مسجدی نو و عجیب (۱) تحلیل شخصیت از روی نوع دوش گرفتن در حمام (۱) تصورات غلط درباره ازدواج (۱) تعیین هدف برای موفقیت (۱) تفاوتهای من و رئیسم طنزتلخ (۱) ۱۷ اقدام روزانه برای اینکه باهوش تر باشید (۱) تصاویر کمیاب از آلبوم دیده نشده خاندان پهلوی (۱) تصاویری از مهمانداران خطوط هوایی خارجی و ایرانی (۱) مهمانداران خطوط هوایی خارجی و ایرانی (۱) عکس نوشته های طنز باحال عمویی (۱) چگونه در عکس ها بهتر دیده شویم!؟ (۱) اسمارت فون ه (۱) عکس های خنده دار از شکلک های بامزه با انگشت (۱) عکس های ساحل بکرانی نی نی سریال دردسرهای عظیم (۱) دردسرهای عظیم 2 (۱) ساحل بکرانی (۱) عکس های دیدنی از نقاشی های 3 بعدی روی بشقاب (۱) هنرمند ژاکلین poirier (۱) چگونه راحت تر روزه بگیریم؟ (۱) بزرگترین باغ گل جهان در عمق صحرای سوزان دوبی (۱) ۷ درس موفقیت در زندگی از سخنان بُرُس لی (۱) برس لی bruse lee (۱) عکس های جالب مبارزه زنان با آرایش (۱) مبارزه زنان با آرایش (۱) تصاویر شگفت انگیز ماهواره ای از زمین (۱) زنانی که با عملکرد غیرعادی خود در زمانه‌شان ماندگا (۱) روش های خانگی درمان پشه گزیدگی (۱) پشه گزیدگی (۱) دکل گمشده (۱) پروفسور حسابی (۱) عکس سه بعدی (۱) غزلیات سعدی (۱) مثنوی معنوی (۱) هیپنوتیزم (۱) کرباسچی (۱) کراک (۱) آتنه فقیه نصیری (۱) چای سبز (۱) چرچیل (۱) فست فود (۱) انیشتین (۱) پدر و مادر (۱) امتحان (۱) کتاب قرآن (۱) زیست شناسی (۱) دوبی (۱) روزه (۱) تفکر خلاق (۱) مو (۱) داستان عشق (۱) حضرت محمد (ص) (۱) هالیوود (۱) اعتیاد (۱) رپ (۱) تجربی (۱) سرطان (۱) تلویزیون (۱) مولانا (۱) ازدواج (۱) لوگو (۱) دروغ (۱) فیزیک (۱) شیمی (۱) یادگیری (۱) مقاله (۱) قیامت (۱) سامسونگ (۱) احمد شاملو (۱) افغانستان (۱) ایران (۱) مالاریا (۱) بوستان سعدی (۱) مشاهیر موسیقی (۱) سید مظلوم (۱) 40 توصیه برای لذت بردن از زندگی (۱) افسانه پاکرو (۱) نظریه های جامعه شناسی (۱) سام درخشانی (۱) مریلین مونرو (۱) پاسخ جالب آلبرت انیشتین به مریلین مونرو (۱) شهرهای ایران (۱) خاندان پهلوی (۱) نیکی و بدی (۱) دنیای حیوانات (۱) لویی پاستور (۱) کار و استخدام (۱) تربیت فرزندان (۱) تغییر عادت منفی به مثبت (۱) آش شله قلمکار (۱) اثر پروانه‌ای (۱) آب درمانی (۱) قرائتی (۱) رزمایش (۱) دوم راهنمایی (۱) عرفان نظر آهاری (۱) بی خوابی (۱) پائولو کوئیلو (۱) پیاده‌روی (۱) علی کریمی (۱) آنتوان چخوف (۱) حرفه و فن (۱) آلبرت انیشتین (۱) لئوناردو داوینچی (۱) ترین ها (۱) موسیقی پاپ (۱) مواد مخدر (۱) ویکتور هوگو (۱) عکس بازیگران (۱) کیک (۱) بهنام صفوی (۱) گابریل (۱) احمدی نژاد (۱) علی اکبر دهخدا (۱) انرژی هسته ای (۱) خلیج های دنیا (۱) دانستنی ها، آیا میدانید (۱) زبان های رایج و رسمی دنیا(بترتیب الفبا):راهنم (۱) زبان های رایج و رسمی دنیا (۱) اسامی برندگان نوبل ادبی از آغاز تا سال 2007 میلادی (۱) راهنمای انتخاب اسم ایرانی (۱) راهنمایی در انتخاب اسم ایرانی (۱) نام پارسی (۱) دانلود رایگان کتاب امیر ارسلان نامدار (۱) کتاب امیر ارسلان نامدار (۱) شعر فوق العاده " وای دل دیوانه ام زین دشمن ه (۱) وای دل دیوانه ام زین دشمن همخانه ام (۱) دانلود رایگان ترجمه فارسی قرآن (۱) ترجمه فارسی قرآن (۱) المیپاد کشوری ریاضی از سال 79 تا 92 به همراه پاسخن (۱) سوالات شیمی کنکور ریاضی و تجربی تفکیک هر فصل به (۱) کارنامه کنکور سراسری (۱) دانلود رایگان کتاب تفسیر قرآن قرائتی (۱) دانلود رایگان کتاب اندیشه اسلامی1 آیت الله جعفر سب (۱) دانلود رایگان کتاب اندیشه اسلامی1 (۱) آیت الله جعفر سبحانی و دکتر محمد محمد رضایی (۱) دانلود رایگان دیوان حافظ (۱) مجموعه قطعات حافظ (۱) دانلود مجموعه کامل غزلیات سعدی (۱) کتاب تفسیر موضوعی قرآن کریم (۱) دانلود رایگان کتاب تفسیر موضوعی قرآن کریم جمعی ا (۱) میزان تحصیلات و سال تولد هنرمندان (۱) سال تولد هنرمندان (۱) تحصیلات هنرمندان (۱) آموزش خود هیپنوتیزم ساده relaxation (۱) ال کامپیر (۱) آیا خدا با بندگان خود سخن میگوید ؟ (۱) خواجه حسن مودب (۱) نیکی و بدی - پائولو کوئیلو (۱) آیا داعش هم مرز ایران می شود؟ + نقشه (۱) اعترافات تکان‌دهنده فرمانده ارتش زنان داعش (۱) پیام صادقیان‌ (۱) شاه‌ماهی منصوریان در تور مظلومی +جدول عملکرد (۱) امین حاج‌محمدی (۱) ایران چطور به مرحله بعد لیگ جهانی صعود می کند؟(+ج (۱) کمال‌الدین کامیابی‌نی (۱) ثروتمندترین زن جهان (۱) ماریو شاراپوآ (۱) هر کس بردگی زنان را تحریم کند، کافر است! (۱) صالح الفوزان (۱) شیوخ سعودی (۱) بردگی زنان (۱) علی کریمی به امیر جعفری بدل زد (۱) آماده‌باش داعش برای جنگ با آنکارا (۱) تصاویری عجیب و دیدنی از دنیای حیوانات (۱) داستان خلقت زن فدر و منزلت زن (۱) شعر زن بودن (۱) آلفای قبل از خواب (۱) افکار سازنده (۱) شعر بازی گران تئاتری به نام “ دنیای جدید مان” (۱) آنچه انرژی فعال را خنثی میسازد (۱) آنچه دختران تمایل دارند تا پسران بدانند (۱) اندیشه توانگر (۱) داستان "ای کاش " (۱) این 4 میوه دوست داشتنی (۱) حقوق زن و شوهر نسبت به هم در قرآن و احادیث (۱) باورهای زنگ زده ، اندیشه های منجمد (۱) فرهنگ و توسعه (۱) داستان "بخت بیدار" (۱) پاسخ استاد علی اکبر دهخدا به دعوت رییس اداره اطلاع (۱) تأثیر رنگها بر تفکر و خلاقیت و استفاده در محیط های (۱) جاناتان دی ولسلی تایلور (۱) تاریخچه :ساندویچ در ایران از دیروز تا امروز (۱) ساندویچ فروشى (۱) تصاویر حواشی پیروزی ایران برابر امریکا (۱) روزه داری با نوشیدنی های سنتی (۱) 22 سرانجام ناخوشایند در صورت کم خوابی (۱) اقداماتی که باید پس از سرقت یا گم شدن گوشی خود انج (۱) تصاویری از کارگاه پخت زولبیا و بامیه (۱) تصاویری کمتر دیده شده از ایران در دوران پهلوی (۱) منا بع کارشناسی ارشد جامعه شناسی توسعه (۱) منابع رشته مطالعات زنان (۱) روش تحقیق در علوم‌اجتماعی (۱) …حوزه‌های جامعه‌شناسی (۱) پیچ‌خوردگی پا (۱) چطور می‌توانیم بفهمیم که مچ پا یا زانویمان پیچ خو (۱) برای درمان پیچ‌خوردگی چه اقداماتی می‌توانیم انجام (۱) برخی افراد به‌ طور مکرر دچار پیچ‌خوردگی می‌شوند، آ (۱) the history of kurdish music (۱) تاریخ موسیقی کردستان (۱) کتابی به زبان کردی (۱) the history of kurdish music تاریخ موسیقی کردستان (۱) ترسناک ترین هیولاهای دنیای زیر آب+ عکس (۱) فضانوردی و (۱) عرفان و عرفا (۱) سخنرانی و فن بیان (۱) دانلود رایگان کتاب اندیشه اسلامی 2 آیت الله جعفر س (۱) دانلود کتاب تاریخ تحلیلی صدر اسلام محمد نصیری (۱) دانلود رایگان کتاب تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی دکتر (۱) ذینی (۱) valantine (۱) حافظه ، هوش و (۱) اگر نمی‌خواهید بیمار شوید؛ (۱) خنده بازار دااااااااااااااااااغ آخر هفته (۱) بهنام صفوی به بیماری سرطان مبتلا شد!! (۱) عکس افسانه پاکرو در خارج از کشور!! (۱) آثار آب درمانی در بدن (۱) بازیگران بهمراه همسران و خانواده در فرش قرمز جشن ح (۱) ارتباط موثر اجتماعی وموفقیت (۱) ارزش! value! (۱) خاطرات چرچیل!! (۱) آسیب شناسی عشق در نگاه سنتی و مدرن (۱)
دوستان من   پرتال زیگور طراح قالب